Tình trạng suy giảm uy tín của hệ thống tư pháp Tây Ban Nha và nhu cầu cải tổ sâu rộng

Tác giả bài viết trên La Vanguardia nhấn mạnh rằng, dù đại đa số thẩm phán ở Tây Ban Nha vẫn làm việc công bằng và đúng mực, một bộ phận nhỏ gây ra những hoài nghi nghiêm trọng về danh dự và sự khách quan của ngành tư pháp. Việc một số thẩm phán được gán với các khuynh hướng chính trị rõ ràng, mặc dù theo Hiến pháp Tây Ban Nha điều này là bị cấm đối với thẩm phán đương nhiệm, đã làm suy giảm nghiêm trọng niềm tin của xã hội đối với công lý.

Điều 127 Hiến pháp Tây Ban Nha quy định thẩm phán và quan tòa đang công tác không được phép tham gia đảng phái chính trị hay công đoàn. Tuy nhiên, thực tế trên báo chí thường xuyên nhắc đến những thẩm phán mang khuynh hướng của đảng PP (Partido Popular) hay PSOE (Đảng Xã hội Chủ nghĩa Tây Ban Nha), điều này cho thấy sự xâm nhập của chính trị vào hệ thống tư pháp. Mặc dù thành viên Tòa án Hiến pháp được phép giữ tư cách đảng viên vì họ tách biệt với hệ thống tư pháp chung, nhiều người vẫn chỉ trích tòa này hoạt động theo khuynh hướng chính trị cá nhân hay phe phái.

Những phản ứng như thẩm phán tập trung biểu tình tại tòa án, các hướng dẫn xét xử không hợp lý, án phạt khó hiểu và nhiều phán quyết gây tranh cãi kéo dài thời gian xét xử làm giảm hiệu quả của nền tư pháp. Một số trường hợp điều tra mang tính phi lý được nêu lên như ví dụ nghiêm trọng, trong khi chủ nghĩa bảo vệ nhóm trong ngành tư pháp khiến người dân mất lòng tin khi tiếp cận tòa án.

Đặc biệt, chức năng của các tổ chức tố tụng dân sự bị lệch hướng khi một số hội nhóm lợi dụng để can thiệp chính trị qua tòa án, trong khi các đảng phái chính trị cũng sử dụng hệ thống tư pháp cho mục tiêu đấu đá chính trị. Điều này góp phần làm giảm sự cân bằng quyền lợi và phá vỡ quan hệ phối hợp giữa thẩm phán và công tố viên, càng làm tăng thêm ách tắc và mất công bằng trong xét xử.

Vụ án liên quan đến các nhóm khủng bố GAL được nhắc tới như một điểm mốc buồn khi tòa phán quyết dựa trên “niềm tin đạo đức” về sự phạm tội của bị cáo mà không có chứng cứ trực tiếp. Tình trạng này theo tác giả đã trở nên phổ biến hơn tại Tây Ban Nha hiện nay, khi các phán quyết không dựa trên bằng chứng cụ thể mà dựa trên sự thuyết phục cá nhân của thẩm phán.

Tác giả đề xuất tiếp tục duy trì quy trình đề cử thành viên Hội đồng Tối cao của ngành tư pháp do Quốc hội thực hiện, tuy nhiên nên áp dụng hình thức rút thăm như các hội đồng bầu cử để giảm thiểu bế tắc chính trị khi bổ nhiệm. Đây chỉ là một giải pháp ban đầu nhằm giảm áp lực cho hệ thống đang rất khó khăn.

Quan trọng hơn, một cuộc cải tổ toàn diện hệ thống tư pháp Tây Ban Nha là rất cần thiết dù khó khăn về mặt chính trị và nghị trường. Sự rạn nứt giữa thẩm phán và công tố viên, việc tài phán bị chính trị hóa, và việc xét xử thiếu công bằng là những vấn đề cần được xử lý triệt để để bảo vệ sự tin cậy của công chúng và nền dân chủ.

Bài viết kết luận: thẩm phán là người thi hành pháp luật chứ không phải là người tạo ra luật pháp, do đó, mọi hướng dẫn và phán quyết phải hoàn toàn khách quan và không bị chi phối bởi định kiến cá nhân hay chính trị.