Chuyên gia cháy rừng Eduardo Tolosana cảnh báo tình trạng cháy rừng khủng khiếp ở Tây Ban Nha

Eduardo Tolosana, trưởng hội Kỹ sư Rừng Tây Ban Nha (Colegio Oficial de Ingenieros de Montes), đã chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại rằng đợt cháy rừng nghiêm trọng liên tiếp hiện đang xảy ra không phải là điều bất ngờ. Ông giải thích, khởi đầu mùa xuân mưa nhiều kết hợp với hạn hán kéo dài và những đợt nắng nóng sớm đã tạo điều kiện cho hệ thực vật phát triển mạnh, đặc biệt là các loại cây bụi mảnh, vốn rất dễ dàng truyền cháy. Đây là những điều kiện hoàn hảo khiến ngọn lửa bùng phát nhanh chóng, nhất là khi gió thổi mạnh như hiện tại ở vùng trung tâm Tây Ban Nha.

Tình trạng này đang gây ra những đám cháy khổng lồ vượt ra ngoài khả năng chữa cháy của lực lượng cứu hỏa, đặc biệt tại vùng giao thoa giữa đô thị và khu rừng hoang sơ, nơi các khu dân cư nằm xen kẽ với rừng rậm và đất bỏ hoang.

Theo ông Tolosana, các nhà lãnh đạo và người có thẩm quyền tại Tây Ban Nha vẫn chưa nhận thức đúng mức và chưa phản ứng xứng đáng với tình hình cháy rừng hiện nay, vốn là một thực tế đã xuất hiện và chắc chắn kéo dài trong ngắn hạn và trung hạn. Những đám cháy hiện nay dần vượt khỏi khả năng kiểm soát của lực lượng chữa cháy và mọc lên nhiều hơn ở khu vực giữa đô thị và thiên nhiên, làm gia tăng mức độ nguy hiểm cho con người và tài sản.

Ông Tolosana đề xuất cần thiết có một Pacto de Estado (Thỏa thuận quốc gia) về chống cháy rừng, trong đó đầu tư cho phòng cháy cần được nâng lên gấp 10 lần so với hiện tại. Hiện tại, khoản ngân sách dành cho chữa cháy vẫn gấp đôi so với phòng ngừa, điều mà ông cho là không hợp lý.

Ông cũng lưu ý rằng vì rừng chiếm tới 56% diện tích đất Tây Ban Nha, trong đó 72% do tư nhân quản lý nên Nhà nước khó can thiệp trực tiếp để yêu cầu thực hiện các biện pháp phòng ngừa. Tuy nhiên, những công nghệ mô phỏng dựa trên trí tuệ nhân tạo có thể xác định các khu vực chiến lược để tập trung phòng ngừa, như làm sạch bụi rậm và chỉnh khoảng cách giữa cây cối nhằm tạo ra các khoảng trống giúp lực lượng cứu hộ dễ dàng kiểm soát đám cháy khi bùng phát.

Tolosana nhấn mạnh, biến đổi khí hậu đang làm kéo dài mùa cháy, phá vỡ thói quen chỉ có nguy cơ cháy rừng từ tháng 6 đến tháng 9 theo mùa trước đây. Ngày nay, mùa cháy có thể bắt đầu từ tháng 5 và kéo dài đến tận tháng 10 hoặc 11, với nhiều đám cháy xảy ra ngoài mùa nóng truyền thống.

Bên cạnh đó, việc bỏ hoang ruộng đất và đồng cỏ, khiến cho đất đai quanh khu vực dân cư bị cây bụi và rừng mọc um tùm, làm tăng chất cháy và nguy cơ cháy lan vào khu dân cư. Đây chính là nguyên nhân khiến nhiều ngôi nhà bị thiêu rụi và khiến người dân gặp nguy hiểm.

Eduardo Tolosana đưa ra ba trọng tâm cơ bản cần có trong Pacto de Estado chống cháy rừng. Đầu tiên là phòng ngừa bằng cách dọn dẹp và quản lý bền vững những khu vực rừng đặc biệt nhạy cảm. Thứ hai là tự bảo vệ (autoprotección) của các cộng đồng dân cư thông qua các kế hoạch an toàn rừng đã có hiệu lực pháp lý nhiều năm nay, bao gồm việc tạo các vùng đệm xung quanh nhà, thiết lập lối thoát hiểm, trang bị hệ thống cấp nước cứu hỏa và hướng dẫn người dân phản ứng khi xảy ra cháy.

Yếu tố thứ ba là khuyến khích quản lý rừng tích cực và hiệu quả, hỗ trợ các chủ rừng tư nhân về mặt kỹ thuật và thuế để có thể cắt tỉa, chọn lọc và sử dụng gỗ một cách bền vững. Điều này không chỉ giảm nguy cơ cháy mà còn cung cấp nguyên liệu tái tạo cho ngành công nghiệp xây dựng, vốn đang có xu hướng sử dụng nhiều vật liệu thân thiện môi trường như gỗ để giảm khí thải carbon.

Số lượng nhiên liệu cháy tích tụ nhiều, kết hợp với thời tiết nóng ấm kéo dài do biến đổi khí hậu gây ra những đám cháy cực kỳ dữ dội, đến mức nước dùng để dập lửa không thể tới gần ngọn lửa vì bị bốc hơi quá nhanh. Ông Tolosana nhận định, một số đám cháy đã được đo lường có năng lượng lớn gấp nhiều lần so với các tiêu chuẩn mà nước có thể kiểm soát hiệu quả.

Đề cập đến sự đồng thời xuất hiện nhiều đám cháy, ông cho biết đội cứu hộ phải phân loại ưu tiên bảo vệ những khu vực có người sinh sống trước, trong khi để các khu vực xa dân cư cháy tự nhiên do thiếu nhân lực ứng phó. Điều này tạo ra áp lực lớn với lực lượng chữa cháy cần xử lý nhiều mục tiêu đồng thời.

Ông Tolosana cho rằng việc huy động lực lượng quân đội, cảnh sát và các đội phòng cháy chuyên nghiệp từ các vùng lân cận phối hợp ứng phó nhanh với người dân, qua các cảnh báo và lệnh di tản kịp thời, là bước đúng hướng dù vẫn còn rủi ro. Lời khuyên là ưu tiên bảo vệ tính mạng người dân, sau đó đến tài sản và cuối cùng là môi trường tự nhiên.

Thông qua bài học từ các thảm họa cháy lớn trong quá khứ như sự kiện ở Almería và Valencia, các cơ quan chức năng đang cải thiện kỹ năng xử lý để tăng hiệu quả ứng cứu, giúp hạn chế thiệt hại về người và của.

Eduardo Tolosana nhấn mạnh sự cần thiết của một Pacto de Estado thực sự và hành động đồng bộ của chính quyền và cộng đồng để ứng phó với thách thức kéo dài do biến đổi khí hậu và các tác động xã hội khác.