Nhà nước pháp quyền hay Nhà nước bảo thủ: Cuộc đấu tranh quyền lực ở Tây Ban Nha

Nhà nước pháp quyền đóng vai trò là cơ chế điều tiết các xung đột này bằng các quy tắc và thể chế nhằm duy trì sự hòa hợp xã hội. Tuy nhiên, quyền lực không cân bằng giữa các nhóm trong xã hội vẫn tồn tại trong Nhà nước, thể hiện qua phân biệt về tầng lớp, giới tính, quốc tịch, sắc tộc, vùng miền và hệ giá trị.

Khi các áp lực xã hội đòi hỏi thay đổi gia tăng, thường xuất hiện các cải cách được đàm phán mở rộng quyền đại diện. Nhưng nếu cải cách chạm đến cội nguồn quyền lực của những nhóm có lợi từ hệ thống hiện tại, họ phản kháng quyết liệt, cản trở đàm phán, thậm chí dùng bạo lực trong trường hợp cực đoan. Những hành động này được xem như một cuộc đảo chính.

Các nhóm cánh hữu và cực hữu tận dụng các cơ sở của Nhà nước để phá vỡ các quy tắc xây dựng hòa bình xã hội. Họ không chỉ hành động công khai mà còn gián tiếp thông qua việc quản lý sai lệch các thiết chế dân chủ, tạo ra các cuộc đảo chính mềm mại. Tình trạng này diễn ra rộng rãi trên thế giới và rõ nét tại Tây Ban Nha. Đối tượng phản kháng chính là các đảng phái được định danh thuộc cánh hữu và cực hữu tùy mức độ vi phạm các quy tắc.

Họ hoạt động nhờ sự hỗ trợ của các nhân tố nằm trong bộ máy nhà nước như cấu trúc tư pháp, lực lượng an ninh (ít liên quan đến quân đội), cấp lãnh đạo của Giáo hội Công giáo và các cơ quan nhà nước chuyên môn. Sự phá hoại các giá trị trong xã hội được hỗ trợ bởi các nhóm truyền thông kinh doanh và những người ảnh hưởng trên mạng xã hội thông qua việc thao túng thông tin.

Mỗi nhóm có mục tiêu riêng trong quá trình này. Các thẩm phán muốn bảo vệ quyền lực của mình trước cơ quan lập pháp đại diện cho chủ quyền nhân dân và cũng theo đuổi các lợi ích vật chất như kiểm soát các kỳ thi tuyển phức tạp hạn chế quyền tiếp cận của người dân bình thường, đồng thời tận dụng lợi ích từ việc này. Các giáo sư đại học bị giới hạn tự chủ khi phụ thuộc vào thể chế nhà nước từng chi phối ngay cả hệ thống giáo dục đại học. Các nhóm công chức như kiểm soát viên, luật sư nhà nước, chuyên gia kinh tế làm việc trong Nhà nước cũng duy trì các lợi ích gắn chặt với một Nhà nước đơn nhất và tập trung quyền lực, bất kể chính phủ thay đổi.

Hệ thống quan liêu được đồng thuận bởi hệ thống cấp bậc giáo hội Công giáo không theo kịp nhịp độ thay đổi của xã hội, từ chối công nhận các giá trị mới dù có dấu hiệu cải cách từ Vatican. Các nhóm truyền thông với nguồn tài trợ và bảo vệ vững chắc hoạt động quyết liệt khi cảm thấy bị đe dọa, bảo vệ lợi ích của mình dưới danh nghĩa tự do tư tưởng.

Việc liệu có thể có một chính sách cải cách vượt qua sự chống đối mạnh mẽ này hay không từng xuất hiện ở các thời điểm và địa điểm khác nhau, nhưng để thành công đòi hỏi các dự án phải kết nối cảm xúc và tư tưởng của đông đảo người dân, chuyển từ sự phẫn nộ sang hy vọng.

Theo La Vanguardia

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.