Chính phủ Argentina đề xuất bãi bỏ giá sách cố định, ngành xuất bản cảnh báo hệ lụy

Bộ trưởng Bộ Cải cách và Chuyển đổi Nhà nước, Federico Sturzenegger, vừa trình một dự thảo tổng hợp nhằm giảm bớt quy định nhà nước, trong đó có đề xuất bãi bỏ giá bán lẻ cố định (PVP) của sách được bảo hộ bởi luật 25.542. Dự thảo này hướng tới việc loại bỏ những hạn chế, thúc đẩy cạnh tranh tự do và giảm sự can thiệp của nhà nước trong nhiều lĩnh vực, bao gồm cả ngành sách.

Đề xuất nhanh chóng gây trở ngại khi ngành xuất bản Argentina lên tiếng cảnh báo về hậu quả xấu đối với môi trường xuất bản sách và các cửa hàng sách độc lập. Đây là lĩnh vực được bảo vệ bởi luật hiện hành trong hơn hai thập kỷ và được đón nhận rộng rãi trong toàn ngành, từ nhà xuất bản, nhà sách, tác giả đến nhà phân phối và in ấn.

Quỹ Fundación El Libro, nhà tổ chức Hội chợ Sách nổi tiếng ở Argentina, cho rằng luật giá sách cố định không chỉ là một công cụ thương mại thông thường mà là trụ cột duy trì sự đa dạng sách, tạo điều kiện cạnh tranh công bằng và bảo vệ các hiệu sách độc lập ở khắp các vùng miền. Tổ chức này nhấn mạnh luật đã được toàn ngành đồng thuận suốt hơn 20 năm qua và là nền tảng vững chắc cho hoạt động ngành sách.

Ngược lại, bộ phận Cải cách cho rằng việc loại bỏ giá cố định sẽ giúp sách được tiếp cận dễ dàng hơn bởi bạn đọc, khi các cửa hàng sẽ được phép cạnh tranh về giá bằng nhiều hình thức khác nhau như giảm giá, khuyến mãi. Họ dẫn chứng kinh nghiệm tại Vương quốc Anh sau khi bãi bỏ hệ thống giá cố định vào năm 1995, số lượng hiệu sách và sách xuất bản không những không giảm mà còn tăng lên, và không có bằng chứng quốc tế cho thấy cần duy trì giá cố định để bảo tồn sự đa dạng sách.

Ngành xuất bản Argentina phân tích rằng việc tháo bỏ giá sách cố định sẽ không thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh mà trái lại sẽ khiến các phương thức kinh doanh bất cân đối, làm tổn thương mối liên kết yếu nhất trong chuỗi giá trị sách, gồm các cửa hàng sách độc lập, các nhà xuất bản vừa và nhỏ, cũng như tác giả. Điều này có thể dẫn đến sự tập trung quyền lực và nguy cơ đóng cửa hàng loạt cửa hàng sách truyền thống và các điểm văn hóa.

Luật 25.542 được hình thành với sự nhất trí của ngành, là thành quả duy trì mạng lưới hiệu sách đa dạng và giàu bản sắc tại Argentina. Tuy nhiên, giới chuyên môn cũng nhận thấy luật chưa bắt kịp với sự phát triển hệ thống bán sách trực tuyến mới, với các công ty như Mercado Libre hay Buscalibre, cùng với các định dạng sách điện tử đang chiếm ưu thế hơn.

Giám đốc Fundación El Libro, Christian Rainone, chia sẻ với báo Clarin rằng đã có các cuộc đối thoại chân thành với chính phủ về việc hiện đại hóa luật sách thay vì bãi bỏ hoàn toàn. Ông cho biết ngành sẵn sàng xem xét các phương án như áp dụng mức chiết khấu giới hạn vào các dịp đặc biệt như Ngày Cha, Ngày Trẻ Em, Giáng Sinh để cạnh tranh lành mạnh hơn.

Rainone cũng đề xuất làm rõ khi nào sách được xem là hết bản quyền phát hành để tạo minh bạch trong hoạt động thương mại, đồng thời nhấn mạnh cần cập nhật quy định cho hoạt động bán sách trực tuyến, nền tảng số và sách điện tử vốn chưa được luật hiện hành đề cập đầy đủ.

Ông cũng nhận định các hiệu sách độc lập nên tập trung vào những thế mạnh như tư vấn cá nhân, sự đa dạng chọn lọc và trải nghiệm mua sắm thực tế thay vì tham gia cuộc chiến đấu giá giảm giá trực tiếp, vốn dễ dàng bị các nền tảng lớn chiếm ưu thế.

Chủ tịch Cámara Argentina del Libro, Juan Manuel Pampín, cho rằng hệ thống giá sách cố định đã tạo nên một hệ sinh thái xuất bản bền vững và phong phú. Tuy công nhận sự phát triển của sách điện tử và các nền tảng bán hàng trực tuyến như Mercado Libre hay Buscalibre, ông cảnh báo sự thao túng của các nền tảng quốc tế có thể mua số lượng lớn sách bán chạy với giá cạnh tranh và gây bất lợi cho các nhà sách truyền thống, đe dọa sự đa dạng văn hóa trong hệ thống sách.

Pampín nhấn mạnh các hiệu sách truyền thống không chỉ đơn thuần là điểm bán hàng mà là không gian văn hóa và cộng đồng góp phần bảo vệ và phát triển những tác phẩm của các nhà xuất bản nhỏ, các tác giả mới và các loại sách đặc sắc.

Hernán Lombardi, Bộ trưởng Phát triển Kinh tế thành phố Buenos Aires, khẳng định tầm quan trọng của các hiệu sách độc lập trong đời sống văn hóa địa phương và xã hội của các quận, với tổng số lên tới khoảng 400 cửa hàng. Ông và Bộ Văn hóa đang phối hợp triển khai chương trình quảng bá hiệu sách, tổ chức các hoạt động văn hóa, lễ hội nhỏ nhằm giữ gìn và phát triển mạng lưới này.

Dù không ủng hộ việc bãi bỏ hoàn toàn luật 25.542, Lombardi cho rằng một số đạo luật như luật thúc đẩy thói quen đọc (số 25.446) có thể cần được cập nhật để phù hợp với sự thay đổi của thị trường và công nghệ trong ngành sách.

Ông cũng hé lộ kế hoạch tổ chức một hội chợ bán sách với nhiều ưu đãi và khuyến mãi tại không gian công cộng trên đại lộ Avenida de Mayo vào tháng 10 tới, nhằm kích thích thói quen đọc sách và tiếp cận sách giá hợp lý cho người dân.

Những quốc gia như Pháp (với luật Lang năm 1981), Đức, Tây Ban Nha và Mexico đều duy trì giá sách cố định nhằm bảo vệ thị trường trong nước. Trong khi đó, các nước như Mỹ, Anh, Canada, Úc, Thụy Điển, Phần Lan và Brazil áp dụng hệ thống giá tự do, nhưng cũng có những khác biệt về mức độ kiểm soát và quy định chiết khấu.

Tại Brazil, nhà xuất bản đề xuất giá bán nhưng các nhà sách và nền tảng trực tuyến có thể tự do chiết khấu và khuyến mãi, kèm theo đề xuất dự luật giới hạn mức chiết khấu tối đa 10% trong năm đầu phát hành. Mexico áp dụng mức giá cố định trong 18 tháng đầu sau khi sách phát hành chính thức.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.