Mỹ nâng thuế quan trừng phạt Canada gây căng thẳng chính trị và kinh tế

Từ lâu, Canada mong muốn nhận được sự quan tâm nhiều hơn từ Mỹ, nhưng cách tiếp cận của chính quyền Tổng thống Donald Trump lại thể hiện rõ sự không thiện chí. Một trong những dấu hiệu đầu tiên là khi ông Trump đề cập việc sát nhập Canada vào Mỹ, cho rằng Canada không thể tồn tại độc lập mà thiếu Mỹ. Mới đây, chính quyền Trump đã áp đặt mức thuế có thể lên đến 50% trên một số sản phẩm của Canada, kể cả những mặt hàng từng được bảo vệ bởi hiệp định thương mại tự do đã ký kết trước đó giữa hai nước.

Trong khi đó, thỏa thuận thương mại tự do giữa Mỹ, Canada và Mexico (USMCA) không được Mỹ gia hạn thêm 16 năm như dự tính, mà chuyển sang hình thức đàm phán lại hàng năm. Động thái này mở đường cho chính sách đánh thuế mang tính trả đũa của Mỹ nhằm vào Canada, làm rõ sự căng thẳng trong quan hệ thương mại song phương.

Mặc dù Mỹ đã áp thuế quan với hàng chục quốc gia khác trong khoảng thời gian này, mức thuế áp lên Canada lại ở nhóm cao nhất, khoảng 50%, trong khi đa số các nước khác chịu thuế khoảng 10%. Điều này cho thấy chính quyền Trump có mục tiêu rõ ràng nhắm vào Canada nhằm gửi thông điệp cảnh cáo mà không làm tổn hại quá nhiều đến người tiêu dùng Mỹ. Các sản phẩm bị đánh thuế tập trung vào những lĩnh vực xuất khẩu quan trọng của Canada.

Thuế quan này cũng đánh dấu một bước đi trong chiến lược "sức mạnh kinh tế" để thực hiện ý tưởng sát nhập Canada đã được Trump nhiều lần nhắc đến dù không dùng biện pháp quân sự. Việc sử dụng các chính sách kinh tế như thuế quan để tạo áp lực cho Canada thể hiện bản chất của chiến thuật này.

Các động thái của chính quyền Mỹ đã gây chấn động sâu sắc cho giới chính trị Canada vốn quen với quan hệ thân thiện và phụ thuộc lớn vào Mỹ trong lĩnh vực an ninh và thương mại. Sự bất thân thiện và có thể là thù địch từ phía Mỹ đặt Canada trước mặt một bước ngoặt quan trọng và tạo ra những thay đổi căn bản trong nội bộ đất nước.

Chính quyền liên bang Canada dưới sự lãnh đạo của Thủ tướng Mark Carney, người được xem là lựa chọn phù hợp đối phó với Trump, đã tận dụng hiệu ứng chính trị này để củng cố vị thế trong nước. Sự trở lại của Trump tại Nhà Trắng đã làm đảo lộn cuộc bầu cử năm ngoái, thoát khỏi nguy cơ thua đậm để giữ quyền kiểm soát chính phủ do ứng phó thành công với chính sách Mỹ.

Về kinh tế, Canada không có một nền kinh tế quốc gia thống nhất mà là tập hợp các nền kinh tế vùng đa dạng. Các tỉnh đông dân như Ontario và Quebec phụ thuộc nhiều vào ngành sản xuất, trong khi các tỉnh phía Tây như Alberta và Saskatchewan tập trung vào xuất khẩu tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là dầu mỏ. Hầu hết sản lượng xuất khẩu đều đi vào thị trường Mỹ do thiếu hạ tầng vận tải để tiếp cận các thị trường khác.

Phản ứng của Canada đối với thuế quan Mỹ đã bị phân mảnh theo vùng. Ontario chọn cách tiếp cận đối đầu, còn các tỉnh phía Tây lại tìm cách hợp tác dựa trên lợi ích chung với Mỹ. Sự phân hóa này tạo ra kẽ hở mà Mỹ có thể lợi dụng để gây chia rẽ nội bộ Canada.

Khi thuế quan mới được thông báo, phần lớn thiệt hại kinh tế lại dồn vào Ontario, Quebec và British Columbia - ba khu vực có xu hướng phản đối Trump mạnh mẽ. Trong khi đó, Alberta và Saskatchewan tránh được nhiều ảnh hưởng hơn. Đây được xem là cách chính quyền Trump nhắm trừng phạt các nhà lãnh đạo vùng bị coi là gây khó chịu.

Việc nhắm vào các tỉnh phía Tây, nơi những vấn đề về nghi ngờ quyền lực của "các tầng lớp thượng lưu phía Đông" và phong trào ly khai rất nhạy cảm, sẽ tạo ra vấn đề khó khăn hơn rất nhiều cho Canada. Alberta sắp tới sẽ tổ chức cuộc trưng cầu dân ý về khả năng độc lập. Thủ tướng Carney cần cân nhắc kỹ lưỡng hậu quả chính trị và xã hội của các biện pháp trả đũa như đánh thuế xuất khẩu dầu nếu muốn tránh thêm căng thẳng vùng miền.

Thuế quan mới của Mỹ sẽ có hiệu lực trong vài tuần tới, tuy nhiên Canada chưa đưa ra phản ứng rõ ràng. Trong quá khứ, Canada thường trả đũa các hành động thuế quan của Mỹ, và giới phân tích nhận định rằng dưới sự lãnh đạo của Carney, chính phủ Canada khó lòng không đáp trả nhằm duy trì niềm tin trong dân chúng rằng họ sẽ bảo vệ nước trước áp lực từ Mỹ.

Điều mà Nhà Trắng có vẻ chưa hiểu rõ là bản chất của Canada trong mắt người dân và chính trị gia nước này. Mỹ có thể có những khiếu nại chính đáng về các rào cản thương mại hay nợ đầu tư quốc phòng của Canada, nhưng phương thức và mức độ áp dụng chính sách của Trump lại khiến việc nhượng bộ trở nên không thể chấp nhận về mặt chính trị trong nước Canada. Chống đối là lựa chọn duy nhất còn lại.

Đây là một bước ngoặt quan trọng trong quan hệ song phương. Với việc Mỹ quyết định dùng các biện pháp kinh tế mạnh tay để gây ảnh hưởng, quan hệ giữa hai nước vốn được xem là đồng minh thân cận nay có thể bước vào giai đoạn mới đầy thử thách và xung đột hơn.