Nông nghiệp tái sinh - giải pháp cứu chất dinh dưỡng trong thực phẩm suy giảm?

Trong nhiều thập kỷ qua, hàm lượng chất dinh dưỡng trong các loại thực phẩm chủ lực trên toàn cầu đã giảm sút đáng kể. Cục Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) đã phát hiện vào cuối thập niên 1990 rằng lượng vitamin C trong chanh đã giảm gần một phần ba so với 22 năm trước đó. Canxi trong cà rốt, một nguồn khoáng quan trọng đặc biệt với người không ăn thịt, cũng giảm trung bình hơn 25%. Vitamin A trong chuối suy giảm tới 57%. Hơn nữa, lượng khoáng chất trong lúa mì cũng giảm từ 20-30% kể từ những năm 1960.

Nhiều nguyên nhân được đưa ra để giải thích hiện tượng này, trong đó có việc lai tạo các giống cây trồng phát triển nhanh hơn và to hơn mà chưa tính đến hàm lượng dinh dưỡng, cũng như ảnh hưởng của sự gia tăng nồng độ carbon dioxide trong không khí khiến cây tập trung phát triển đường và tinh bột, làm giảm tỷ lệ chất dinh dưỡng.

Một nhóm các nhà nghiên cứu nông nghiệp cho rằng giải pháp cho vấn đề suy giảm dinh dưỡng có thể nằm ở phương pháp nông nghiệp tái sinh (regenerative agriculture). Phương pháp này tập trung vào việc xây dựng các thành phần hữu cơ và hệ sinh thái trong đất để duy trì độ phì nhiêu của đất, đồng thời cải thiện chất lượng sản phẩm.

Francesca Brkic cùng Đại học Lincoln đã tiến hành nghiên cứu đánh giá mức độ dinh dưỡng ở các sản phẩm được trồng theo cách nông nghiệp tái sinh. Kết quả cho thấy sắt trong cải xoăn có thể cao hơn 22 lần so với nuôi trồng thông thường, selenium (chất chống oxy hóa) trong đậu khô cao gấp 8 lần, còn acid folic trong cà rốt cao gấp tới 20.000 lần.

Brkic cho biết, để đánh giá chất lượng, nhóm nghiên cứu đặt nông nghiệp hữu cơ làm chuẩn cơ bản vì nông nghiệp tái sinh hiện chưa có tiêu chuẩn chứng nhận chính thức. Trong khi nông nghiệp hữu cơ nhằm mục đích hạn chế những hành vi gây hại như sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học, nông nghiệp tái sinh chú trọng hơn vào việc áp dụng các biện pháp tích cực như sử dụng cây che phủ, cho gia súc chăn thả và hạn chế cày xới đất.

Việc xử lý đất theo phương pháp canh tác hiện đại với việc cày xới mạnh và dùng nhiều hóa chất như phân bón, thuốc trừ sâu đã làm phá hủy mạng lưới cộng sinh dưới đất là các địa y phối hợp cùng rễ cây. Đây là mạng lưới quan trọng giúp cây hấp thụ chất dinh dưỡng từ đất nhưng mới chỉ được hiểu rõ gần đây.

Tiến sĩ David Montgomery, nhà địa chất học người Mỹ, đồng tác giả cuốn sách "What Your Food Ate", cho biết nông nghiệp tái sinh có thể khôi phục lại mạng lưới sinh vật này, qua đó cải thiện sức khỏe đất và nâng cao chất dinh dưỡng trong thực phẩm. Ông cũng nhấn mạnh rằng phương pháp này không phụ thuộc vào thiết bị hay kỹ thuật đặc thù mà dựa trên triết lý chăm sóc sức khỏe đất như một trung tâm của nông nghiệp.

Mặc dù nhiều nghiên cứu ủng hộ tác dụng tích cực của nông nghiệp tái sinh đối với giá trị dinh dưỡng, nhưng cũng có những đánh giá khác nhau. Một số cơ quan như Cơ quan Tiêu chuẩn Thực phẩm Anh và Pháp cùng với các nhà nghiên cứu tại Đại học Stanford nhận định sự khác biệt giữa sản phẩm hữu cơ và sản phẩm thông thường không quá lớn và chưa đủ chứng cứ để khẳng định lợi ích rõ ràng.

Phương pháp nông nghiệp tái sinh cũng gặp nhiều ý kiến nghi ngờ do việc sử dụng ít cơ giới hóa và thuốc hóa học khiến chi phí nhân công tăng cao và hiệu suất giảm. Một số chuyên gia y tế còn lo ngại người tiêu dùng có thể đánh giá quá cao giá trị dinh dưỡng dựa trên các nhãn mác "bền vững" hay "tái sinh", dẫn đến giảm lượng tiêu thụ thực phẩm và không hấp thu đủ các chất thiết yếu.

Tiến sĩ Naheed Ali cảnh báo hiện tượng "dịch chuyển chế độ ăn", khi người tiêu dùng cho rằng thực phẩm tái sinh tự nhiên hơn nên ăn ít hơn, dẫn đến thiếu hụt dinh dưỡng. Bên cạnh đó, một số nhà khoa học đất như giáo sư Ken Giller cho rằng việc áp dụng quy mô lớn nông nghiệp tái sinh để nuôi sống 8,3 tỷ dân thế giới trong khi bảo vệ môi trường là điều khó thực hiện.

Dù còn nhiều tranh luận, nhiều chuyên gia như Montgomery tin tưởng mô hình nông nghiệp tái sinh có thể mở rộng ứng dụng nhờ triết lý tập trung phát triển sức khỏe đất đồng thời duy trì đa dạng sinh học và nâng cao hàm lượng dinh dưỡng trong nông sản. Việc điều chỉnh nhỏ trong cách canh tác có thể mang lại tác động lớn cho hệ sinh thái và sức khỏe con người.

Francesca Brkic mơ tưởng về tương lai có thể thay đổi nếu con người biết cách cải thiện đất và áp dụng các phương thức nông nghiệp tái sinh: "Hãy tưởng tượng những điều chúng ta có thể làm được khi chỉ cần chỉnh sửa vài yếu tố trong đất và phương pháp canh tác, cùng những ảnh hưởng to lớn đối với chúng ta."

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.