Máy bay không người lái thương mại gây khó khăn mới cho PLA tại Biển Đông và eo biển Đài Loan

Những chiếc drone biển thương mại nhỏ, có khả năng tự vận hành, đã gây ra thách thức mới cho Hải quân Trung Quốc (PLA Navy) trong việc giám sát và đối phó tại Biển Đông và khu vực eo biển Đài Loan. Mới đây, công ty Mỹ Seasats đã công bố đoạn video cho thấy drone Lightfish hoạt động gần tàu khu trục Type 052D của Trung Quốc vào ngày 16/6, cách khoảng 105 km về phía tây bắc đảo Luzon - hòn đảo lớn nhất của Philippines.

Seasats không tiết lộ đơn vị nào đã thuê drone thực hiện nhiệm vụ hay mục đích cụ thể của chuyến đi, nhưng công ty từng nhận hơn 100 triệu USD hợp đồng từ Chính phủ Mỹ. Các chuyên gia như Ray Powell, Giám đốc SeaLight Foundation thuộc Đại học Stanford, đánh giá điểm quan trọng không phải là tàu chiến Trung Quốc bị quan sát mà là việc một thiết bị thương mại với chi phí tương đối thấp lại thực hiện được điều này.

Cho đến nay, Philippines chưa có phản ứng chính thức về vụ việc. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ning chỉ khẳng định hoạt động của PLA Navy phù hợp luật quốc tế.

Bà cũng cảnh báo các bên liên quan không nên tiếp cận tàu chiến Trung Quốc ở khoảng cách quá gần, vì điều đó có thể dẫn đến những sự cố không mong muốn trên biển hoặc trên không.

Trước đó, Seasats cũng đã ghi hình tàu chiến Trung Quốc, bao gồm tàu hộ vệ Type 056, qua eo biển Đài Loan vào tháng 5 bằng Lightfish. Công ty cho biết họ đang hoạt động cùng Đài Loan và các đồng minh trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương để dùng các tàu tự hành hỗ trợ giám sát, giúp Đài Loan phòng thủ và ngăn Hải quân PLA hoạt động bí mật.

Trung Quốc coi Đài Loan là một phần lãnh thổ chưa thống nhất và không loại trừ việc dùng vũ lực để giải quyết. Phần lớn quốc gia, trong đó có Mỹ và Philippines, không công nhận Đài Loan độc lập nhưng phản đối việc dùng vũ lực để chiếm đảo. Mỹ còn có trách nhiệm pháp lý hỗ trợ Đài Loan trang bị quốc phòng.

Seasats cung cấp các tàu tự hành sử dụng năng lượng mặt trời, có thể hoạt động liên tục đến sáu tháng, trang bị camera quang-điện tử, hồng ngoại, sonar và các cảm biến khác. Timothy Heath, chuyên gia từ công ty nghiên cứu quốc phòng Perceptum, nhận định các thiết bị này có thể bổ trợ cho vệ tinh trong việc giám sát đại dương rộng lớn, nâng cao minh bạch chiến trường, giúp phát hiện tàu địch dễ dàng hơn.

Ông cho rằng trong vòng 5-10 năm tới, dữ liệu từ các thiết bị thương mại có thể được tích hợp trực tiếp vào mạng lưới tình báo quân sự. Theo Ray Powell, sự xuất hiện của các thiết bị giá rẻ không ảnh hưởng ngay lập tức tới cách thức chiến tranh hải quân, nhưng giúp việc thu thập thông tin trở nên thuận tiện hơn.

Việc sử dụng rộng rãi tàu không người lái trong các vùng biển tranh chấp gây khó khăn cho tàu chiến trong việc nhận diện và phân loại đối tượng. Jose Parejo, Giám đốc công ty rủi ro địa chính trị Jose Parejo & Associates, chỉ ra drone dài 3,5 mét dễ gây nhầm lẫn hơn nhiều so với tàu truyền thống do kích thước nhỏ và hình dáng khác lạ.

Trước đây, chỉ huy tàu chiến có thể liên lạc trực tiếp với thủy thủ đoàn trên tàu gặp gỡ để làm rõ ý định, điều nay không khả thi đối với drone. Sự khác biệt giữa phát hiện và hiểu được mục đích chính là điểm yếu dễ bị khai thác.

Powell cho rằng các drone dùng cho mục đích quân sự và dân sự có thể ngày càng được tận dụng trong các hoạt động “vùng xám” – các hành động nằm dưới mức chiến tranh chính thức. Điều này dẫn đến sự khó phân biệt rõ ràng một chiếc drone thuộc loại nghiên cứu, tài sản tư nhân hay bộ phận trong mạng lưới tình báo quân sự.

Parejo cảnh báo việc thiếu một khuôn khổ pháp lý quốc tế đặc thù dành cho hệ thống biển không người lái sẽ gia tăng rủi ro do hiểu nhầm và tai nạn.

Theo đó, nhiều chính phủ đang mua sắm sản phẩm thương mại phục vụ cho các nhiệm vụ quốc phòng, như vào tháng 6 Mỹ trao cho Philippines bốn tàu không người lái Ocean Aero Triton dùng cả dưới nước và trên mặt biển, được giao cho đơn vị hải quân tàu không người lái.

Sự xuất hiện của các drone biển thương mại cho thấy khả năng gia tăng tính minh bạch ở các vùng biển tranh chấp, đồng thời đẩy lên mức độ phức tạp về an ninh và pháp lý.