Hệ thống dự báo thời tiết Mỹ có thể mất đi khả năng giám sát quan trọng

Hệ thống dự báo thời tiết của Mỹ, vốn được xem là hàng đầu thế giới, hiện đang thu thập lượng dữ liệu ít hơn trước đây do các đợt cắt giảm ngân sách, nhân sự trong thời kỳ chính quyền cựu Tổng thống Donald Trump. Trước đây, nhiều trạm của Dịch Vụ Thời Tiết Quốc Gia (National Weather Service - NWS), thành viên của Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia (NOAA), phóng bóng thời tiết nhiều lần trong ngày để lấy mẫu không khí từ mặt đất lên tầng đối lưu cao phía trên. Tuy nhiên, hiện nay, do thiếu hụt nhân lực, nhiều trạm ở các vùng rộng lớn từ Great Plains tới Tây Bắc và Trung Tây chỉ phóng bóng một lần mỗi ngày, bỏ qua lần phóng buổi sáng.

Những bóng khí này đóng vai trò như một hình ảnh MRI về toàn bộ bầu khí quyển, đem lại thông tin quan trọng để dự báo thời tiết chính xác hơn. Việc mất đi các dữ liệu buổi sáng làm hạn chế khả năng dự báo các biến động thời tiết sau đó trong ngày, đặc biệt tại khu vực miền Tây nước Mỹ, nơi các hệ thống thời tiết di chuyển từ tây sang đông. Một số chuyên gia cho rằng việc giảm phóng bóng có thể góp phần làm dự báo lốc xoáy ở Kansas vào tháng 4 thất bại.

Thiếu dữ liệu thời tiết chi tiết và kịp thời làm tăng nguy cơ dự báo sai hoặc bỏ sót những hiện tượng thời tiết cực đoan như bão mạnh lên nhanh, đợt lốc xoáy hay lũ quét cục bộ. Điều này không chỉ đe dọa tính mạng con người mà còn gây thiệt hại nặng nề về tài sản và làm gián đoạn kinh tế. Theo Kevin Knipp, CEO công ty Midland chuyên cung cấp hệ thống radio và thông tin thời tiết khẩn cấp ở Missouri, việc thiếu dữ liệu cũng khiến các nhà quản lý khẩn cấp có thể phải đưa ra những quyết định thận trọng quá mức, như sơ tán một khu vực rộng lớn hơn mức cần thiết, tạo nên hiện tượng "mệt mỏi cảnh báo" (alarm fatigue) khiến người dân ngày càng thờ ơ với các cảnh báo quan trọng.

Ngành bảo hiểm nhà ở đã chịu ảnh hưởng nặng nề vì sự gia tăng tần suất thiên tai lớn với chi phí tổn thất lên đến hàng tỷ USD. Anthony Lopez, CEO công ty Your Insurance Attorney tại Miami, cho rằng bảo hiểm bản chất là dự đoán các sự kiện tương lai. Khi độ tin cậy vào dự báo thời tiết giảm, chi phí bảo hiểm sẽ càng tăng do mức độ rủi ro được tính vào giá cả.

Ngoài những ảnh hưởng tức thời, việc giảm nhân lực và cắt giảm ngân sách còn cản trở sự tiến bộ trong ngành khí tượng học. Các chuyên gia lo ngại rằng sự khan hiếm nguồn lực có thể dẫn đến việc mất đi kiến thức và kinh nghiệm quý giá, bởi nhiều người làm việc tại NWS đang bị kiệt sức hoặc rời ngành. Việc này đồng nghĩa với giảm khả năng phát triển các mô hình dự báo hiện đại, làm giảm hiệu quả của hệ thống trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.

Chuyên gia Char Miller từ Pomona College nhận định đây là một “thảm họa chậm” làm giảm chất lượng của hệ thống dự báo thời tiết hàng đầu thế giới được xây dựng qua nhiều thập niên bằng ngân sách công. Số tiền đầu tư tuy không lớn nhưng đã đem lại lợi ích kinh tế ước tính khoảng 100 tỷ USD, gấp khoảng 10 lần chi phí bỏ ra. Ví dụ, cải thiện dự báo bão đã giúp giảm 23% thiệt hại bão từ năm 2007 đến 2022, tương đương 2 tỷ USD mỗi cơn bão.

NOAA phủ nhận việc giảm tần suất phóng bóng thời tiết là nguyên nhân khiến họ bỏ sót các cơn lốc xoáy. Cơ quan này cho biết những hiện tượng này phát triển rất nhanh và khó dự báo. Tuy nhiên, các nhà khí tượng học vẫn cảnh báo rằng thiếu dữ liệu quan sát thực tế có thể dẫn đến việc dự báo bị ảnh hưởng, tăng tiềm năng xảy ra các trường hợp dự báo sai có thể được ngăn chặn.

Nhà khí tượng Andrew Markowitz, có lượng theo dõi đông đảo trên mạng xã hội TikTok, cho rằng mặc dù hiện chưa thể nhận thấy rõ sự suy giảm hiệu quả của mô hình dự báo, nhưng nguy cơ bỏ sót các hiện tượng thời tiết nghiêm trọng là có thật và có thể tránh được nếu được đầu tư đủ nguồn lực.

Tổng thể, những thay đổi trong chính sách tài trợ khiến hệ thống dự báo thời tiết của Mỹ đứng trước nguy cơ mất đi các dữ liệu quý giá và kiến thức chuyên môn, ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn người dân, chi phí bảo hiểm và khả năng phản ứng với thiên tai trong tương lai.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.