Nông nghiệp tái tạo có thể cứu chất dinh dưỡng trong thực phẩm đang suy giảm?

Nhiều nguyên nhân được đưa ra cho hiện tượng này, từ việc chọn giống cây trồng phát triển nhanh hơn và lớn hơn, đến nồng độ carbon dioxide cao hơn trong không khí làm tăng sinh đường và tinh bột của cây, khiến cây phát triển nhanh nhưng giảm tổng lượng dinh dưỡng.

Nhóm nghiên cứu với sự tham gia của Francesca Brkic tại Đại học Lincoln cho rằng cách tiếp cận mới là nông nghiệp tái tạo, chú trọng xây dựng hàm lượng hữu cơ và hệ sinh thái trong đất. Họ đã so sánh hàm lượng dinh dưỡng giữa các sản phẩm từ trang trại tái tạo và trang trại truyền thống.

Kết quả cho thấy hàm lượng sắt trong cải xoăn có thể cao gấp 22 lần ở mẫu từ trang trại tái tạo, selenium trong đậu khô cao gấp 8 lần, và folate trong cà rốt tăng tới 20.000 lần so với cách canh tác thông thường.

Brkic nhấn mạnh: "Chúng tôi lấy nông nghiệp hữu cơ làm chuẩn tối thiểu vì nông nghiệp tái tạo chưa có tiêu chuẩn chứng nhận chính thức. Tuy nhiên, nông nghiệp hữu cơ thường chú trọng vào việc không làm tổn hại môi trường, còn nông nghiệp tái tạo thì tập trung vào việc làm tốt hơn, cải thiện đất đai." Các trang trại tái tạo thường áp dụng cỏ che phủ, dùng gia súc chăn thả tự nhiên, tránh cày xới đất và sử dụng thuốc trừ sâu hóa học.

Phương pháp canh tác hiện đại như cày xới mạnh mẽ, sử dụng nhiều thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hóa học làm tổn hại nghiêm trọng mạng lưới nấm cộng sinh mycorrhizal trong đất. Đây là hệ thống quan trọng giúp cây hấp thụ dinh dưỡng từ đất mà khoa học mới chỉ bắt đầu hiểu rõ.

Bác sĩ địa chất David Montgomery từ Mỹ cho biết canh tác truyền thống tuy giúp tăng trưởng dân số sau chiến tranh nhưng đã làm suy giảm sức khỏe đất đai. Ông cho rằng nông nghiệp tái tạo phục hồi đất bằng cách xem đất như một hệ sinh thái, từ đó kích hoạt lại các vi sinh vật quan trọng.

Năm 2022, Montgomery cùng vợ là Anne Biklé tiến hành khảo sát nhỏ tại Mỹ và phát hiện có liên hệ tích cực giữa nông nghiệp tái tạo và hàm lượng dinh dưỡng trong các loại cây trồng. Nghiên cứu khác từ Đại học Newcastle (2015) cũng chỉ ra việc chuyển sang ăn thực phẩm hữu cơ cung cấp lượng chất chống oxy hóa tương đương ăn thêm từ một đến hai phần rau củ quả mỗi ngày.

Tuy nhiên, một số đánh giá từ các cơ quan tiêu chuẩn thực phẩm của Anh và Pháp và một nghiên cứu quy mô lớn của Đại học Stanford cho thấy sự khác biệt về hàm lượng dinh dưỡng giữa thực phẩm hữu cơ và thông thường là khá nhỏ, chưa đủ để khẳng định rõ ràng ưu thế vượt trội.

Nông nghiệp tái tạo gặp không ít chỉ trích vì đòi hỏi nhiều lao động hơn, ít phụ thuộc vào máy móc và thuốc hóa học nên bị xem là kém hiệu quả về chi phí. Một số trường hợp nông nghiệp tái tạo còn bị gọi là "tẩy xanh" do quảng cáo quá mức, khiến người tiêu dùng lầm tưởng thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao hơn thực tế.

Bác sĩ Naheed Ali cảnh báo hiện tượng "dịch chuyển chế độ ăn" khi người ta ăn ít thực phẩm hơn do nghĩ nó rất dinh dưỡng chỉ vì nó được sản xuất theo phương pháp bền vững hay tái tạo. Tình trạng này có thể dẫn đến thiếu hụt dinh dưỡng quan trọng.

Các nhà khoa học về đất như giáo sư Ken Giller tỏ ra nghi ngại về khả năng mở rộng nông nghiệp tái tạo để nuôi sống hơn 8 tỷ dân toàn cầu đồng thời bảo vệ môi trường.

David Montgomery tin tưởng nông nghiệp tái tạo có thể mở rộng vì không phụ thuộc vào thiết bị hay công nghệ cụ thể mà dựa trên triết lý chăm sóc sức khỏe đất đai làm trung tâm. Đây có thể là hướng đi quan trọng giúp cải thiện đa dạng sinh học và giá trị dinh dưỡng của thực phẩm.

Francesca Brkic mới đây chia sẻ tiềm năng rất lớn nếu chúng ta thay đổi vài thói quen canh tác và chăm sóc đất, từ đó tạo ra tác động tích cực cho sức khỏe con người và hệ sinh thái.

Những kết quả nghiên cứu đang mở ra hướng đi mới cho sản xuất nông nghiệp vừa bền vững, vừa nâng cao giá trị dinh dưỡng thực phẩm, tạo ra lợi ích kép trong điều kiện biến đổi khí hậu và nhu cầu lương thực tăng cao toàn cầu.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.