Peter Singer: Bức tranh sự thật về quyền động vật và trách nhiệm đạo đức toàn cầu

Peter Singer, nhà triết học người Australia, từng gây chấn động dư luận khi phát hành tác phẩm Animal Liberation vào năm 1975. Cuốn sách này mở ra cánh cửa cho việc xem xét đạo đức đối với động vật, thay đổi nhận thức của nhiều người về những tàn nhẫn mà động vật phải chịu đựng trong ngành công nghiệp chăn nuôi. Singer luôn nhấn mạnh việc hơn 70 tỷ động vật sống trên cạn bị sinh ra và giết hại hàng năm trong các trang trại công nghiệp, điều mà ông gọi là một tội ác đạo đức lớn lao.

Quan điểm của ông là một hệ quả chủ nghĩa, nghĩa là hành động phải được đánh giá dựa trên hậu quả của nó, không theo lý tưởng xa vời hay cách mạng phi thực tế. Singer luôn đề xuất các phương án thực tiễn nhằm cải thiện cuộc sống, bắt đầu từ thực tế hiện tại.

Trong cuốn sách mới nhất của mình, Consider the Turkey, Peter Singer đem đến cái nhìn sâu sắc về ngành nuôi gà tây công nghiệp tại Mỹ, nơi ông từng giảng dạy tại Đại học Princeton và trải qua nhiều ngày lễ Tạ ơn. Ông mô tả chi tiết quá trình sinh sản của gà tây thông qua phương pháp bơm tinh dịch vào âm đạo, mà ông gọi thẳng thắn là hành vi ‘cưỡng hiếp’ gây đau đớn. Những con vật này bị nhốt trong không gian nhỏ hẹp và phải chịu đựng các cơn đau từ việc bị cắt bỏ mà không được gây tê.

Singer mong muốn cuốn sách sẽ kích thích các gia đình, đặc biệt là những người Mỹ truyền thống vào dịp Tạ ơn, suy nghĩ lại về cách họ đối xử với động vật và ý nghĩa của các nghi thức ăn uống liên quan đến động vật trong xã hội hiện đại.

Ông cho biết ở những quốc gia như Singapore, Hàn Quốc hay Trung Quốc, mức độ nhận thức về điều kiện sống cũng như sự đối xử với động vật trong các trang trại công nghiệp còn rất thấp, dù Trung Quốc là quốc gia có sản lượng thịt lợn lớn nhất thế giới. Trong khi đó, nhiều người vẫn tưởng rằng động vật được nuôi ngoài trời, sống tự nhiên. Singer nhấn mạnh rằng thực tế hoàn toàn khác biệt.

Singer phân tích rằng việc duy trì thói quen ăn thịt có liên quan nhiều đến áp lực xã hội và sự mong muốn hòa nhập với bạn bè, dù nhiều người ủng hộ việc ăn chay hoặc thuần chay chưa phải lúc nào cũng kiên định hoàn toàn. Ông ví dụ về sự thay đổi xã hội từng xảy ra với việc hút thuốc lá, khi truyền thông và chính sách công dần khiến người hút thuốc trở nên thiểu số. Ông tin rằng phong trào giảm tiêu thụ thịt cũng có thể đạt được hiệu quả tương tự nếu đạt được một “điểm bùng phát” đủ lớn.

Peter Singer cho rằng protein từ thực vật không đắt hơn protein từ động vật. Tuy nhiên, chi phí nuôi dưỡng động vật theo tiêu chuẩn phúc lợi cao thường cao hơn do đó máy móc công nghiệp nuôi gia súc phát triển nhằm giảm giá thành. Ông khuyến khích mọi người, đặc biệt là những người thu nhập thấp, tìm cách tăng tiêu thụ protein từ các loại đậu và hạt, vốn từng là nguồn protein chủ đạo trước đây, coi thịt như một món ăn đặc biệt, dùng trong các dịp đặc biệt.

Singer đồng thời nhấn mạnh về trách nhiệm hỗ trợ người nghèo trên thế giới và thành lập tổ chức Profit for Good nhằm kêu gọi các doanh nghiệp dành ít nhất 10% lợi nhuận cho các mục tiêu có hiệu quả xã hội. Dù ông khẳng định ủng hộ việc đánh thuế người giàu để giảm bất bình đẳng, Singer cũng thừa nhận rằng trong bối cảnh thế giới không có chính phủ toàn cầu, việc này rất khó thực hiện, đặc biệt khi nhiều quốc gia giàu có cắt giảm viện trợ nước ngoài.

Singer từng đề xuất khái niệm ‘cánh tả Darwin’ – một cách tiếp cận chính trị công nhận bản năng, bản chất con người theo thuyết tiến hóa Darwin. Ông cho rằng các chính sách xã hội chủ nghĩa không thể thành công nếu không dựa trên thực tế con người, và nhấn mạnh sự cần thiết của các chính phủ xã hội dân chủ có chính sách phúc lợi mạnh mẽ. Ông không ủng hộ việc mở hoàn toàn biên giới nhập cư vì điều này dễ bị các chính trị gia cánh hữu khai thác tiêu cực và có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng về biến đổi khí hậu cũng như xung đột chính trị.

Mặc dù có nhiều biến động trên chính trường thế giới, Singer không cho rằng nền văn minh phương Tây đã kết thúc. Ông nhận định dù Tổng thống Mỹ Donald Trump hiện chưa hết nhiệm kỳ, sức ảnh hưởng của ông đang giảm dần và đảng Dân chủ có thể kiểm soát Hạ viện sau các cuộc bầu cử giữa kỳ. Singer kỳ vọng các thể chế như NATO có thể phục hồi và Mỹ sẽ có sự lãnh đạo khôn ngoan hơn trong tương lai gần.

Peter Singer là tiếng nói quan trọng trong lĩnh vực đạo đức toàn cầu, tiếp tục thúc đẩy nhận thức về quyền động vật, biến đổi khí hậu và công bằng xã hội trong một thế giới ngày càng phức tạp.