Doanh nghiệp Trung Quốc tràn lan bán vape chứa hợp chất có thể nguy hiểm hơn nicotine

Năm 2024, thị trường vape tại Mỹ chứng kiến sự xuất hiện ồ ạt các sản phẩm vape chứa hợp chất nicotine analogs được các nhà sản xuất Trung Quốc đưa ra nhằm vượt qua khung pháp lý hiện hành. Mặc dù nicotine tổng hợp đã từng là cách thức để các nhà sản xuất tránh sự kiểm soát của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA), nhưng sau khi Quốc hội Mỹ đóng lỗ hổng pháp lý năm 2022 và mở rộng phạm vi quản lý vượt khỏi nicotine nguồn gốc từ thuốc lá, các doanh nghiệp Trung Quốc đã chuyển sang dùng nicotine analogs – những hợp chất ít được nghiên cứu, có tác dụng tương tự nicotine nhưng không bị coi là nicotine theo luật định.

Điều này có nghĩa các sản phẩm vape chứa nicotine analogs vẫn được phép lưu hành tại Mỹ mà không phải qua quy trình đánh giá và phê duyệt nghiêm ngặt của FDA như các sản phẩm chứa nicotine thông thường. Việc này còn tạo ra một thị trường ngách cho các công ty Trung Quốc vốn nổi tiếng "sáng tạo" trong việc tránh né chế tài, đồng thời khiến các cơ quan chức năng Mỹ khó khăn hơn trong việc kiểm soát và xử lý các sản phẩm mới đầy rủi ro.

Nghiên cứu sơ bộ trên động vật cho thấy một trong những hợp chất nicotine analogs phổ biến nhất là 6-methyl-nicotine có khả năng gây nghiện và độc tính ở mức cao hơn hẳn nicotine thông thường. Đây là điều đáng lo ngại vì các sản phẩm vape chứa loại hợp chất này cũng thường chứa thêm các thành phần chưa được công bố hoặc ghi nhãn không đầy đủ như chất làm ngọt nhân tạo hay các chất tạo mát, khả năng gây hại khi hít vào vẫn chưa rõ ràng, theo một nghiên cứu năm 2024.

Giáo sư Robert Jackler, chuyên gia nghiên cứu về thuốc lá tại Đại học Stanford cảnh báo đây giống như trò chơi "đập chuột chũi", các công ty liên tục thay đổi và tìm đủ cách để né tránh các quy định bảo vệ sức khỏe công cộng. Sự thiếu đồng bộ trong luật pháp liên bang khiến một số bang như California, Nebraska, Indiana và Tennessee phải tự mở rộng phạm vi kiểm soát, bao gồm cả các nicotine analogs trong định nghĩa về sản phẩm thuốc lá của họ.

Mặc dù các nicotine analogs không phải là phát minh mới, ngành công nghiệp thuốc lá lớn ở Mỹ đã nghiên cứu các hợp chất này từ những năm 1970 nhằm tìm kiếm các chất thay thế nicotine có thể vượt qua được các quy định pháp lý, theo tài liệu nội bộ được công bố vào năm 2005. Thế nhưng các công ty này chưa từng đưa sản phẩm chứa các hợp chất này ra thị trường đại trà.

Thay vào đó, chính các công ty vape Trung Quốc đã thương mại hóa chúng trong các sản phẩm vape dùng một lần, tận dụng sự sáng tạo để đẩy sản phẩm vào thị trường Mỹ bất chấp những quy định khắt khe hơn trong những năm gần đây. Theo cựu quan chức thực thi pháp luật Mỹ Rich Marianos, các công ty Trung Quốc không chỉ tài năng trong việc khai thác kẽ hở luật pháp mà còn nhắm đến nhóm người tiêu dùng trẻ tuổi bằng các sản phẩm vape giả nicotine đầy tiềm ẩn nguy hiểm.

Reuters dẫn lời Thượng nghị sĩ Tim Sheehy từ Montana kêu gọi siết chặt quản lý các sản phẩm vape không hợp pháp từ Trung Quốc, đồng thời nhấn mạnh chính quyền Trump đã đặt ưu tiên kiểm soát vấn đề này. Tuy nhiên, theo Robert Jackler, chính quyền này lại có các chính sách cắt giảm chi tiết tại Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) và Cục quản lý thuốc lá của FDA, khiến việc kiểm soát thực tế chủ yếu do các bang thực hiện.

Trong đề xuất ngân sách năm tài chính 2027, chính quyền Mỹ đưa ra kế hoạch mở rộng định nghĩa về nicotine để bao gồm cả nicotine analogs, từ đó đưa nhóm hợp chất này vào diện quản lý của FDA tương đương thuốc lá truyền thống. Đề xuất ghi nhận các hợp chất này "có thể có tác dụng mạnh hơn, gây nghiện và độc tế bào hơn nicotine." Sự thay đổi này sẽ thu hẹp các kẽ hở mà các công ty vape Trung Quốc đang lợi dụng, nhưng cũng mở ra cơ hội để các hãng thuốc lá lớn ở Mỹ phát triển và kinh doanh sản phẩm nicotine analogs nếu tuân thủ quy định của FDA.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.