Hormôn cortisol và ảnh hưởng của căng thẳng đến việc giảm cân và tăng cơ

Cortisol là hormone được tuyến thượng thận sản xuất, đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng với sức khỏe con người. Khi hoạt động bình thường, cortisol giúp duy trì huyết áp, điều chỉnh hệ miễn dịch, hỗ trợ quá trình chuyển hóa glucose và cung cấp năng lượng trong những tình huống nguy hiểm. Qua hàng nghìn năm tiến hóa, đây là cơ chế sinh học giúp con người tồn tại trước các mối đe dọa thực tế.

Tuy nhiên trong xã hội hiện đại, cơ thể vẫn phản ứng tương tự khi đối mặt với các áp lực từ cuộc sống hàng ngày như quá tải email, thông báo trên điện thoại, khiến não bộ không thể phân biệt giữa nguy hiểm thực sự và áp lực tinh thần thông thường. Điều này duy trì trạng thái cảnh giác liên tục, dẫn đến sản sinh cortisol ở mức cao kéo dài.

Nghiên cứu khoa học chỉ ra rằng mức cortisol cao làm tăng hormone grelin – chất kích thích cảm giác đói – đồng thời giảm nhạy cảm với tín hiệu no tự nhiên. Hậu quả là xu hướng ăn nhiều thực phẩm giàu đường, tinh bột và các thực phẩm siêu ngon tăng lên, gây khó khăn trong việc kiểm soát cân nặng.

Hơn nữa, căng thẳng kéo dài có thể khiến cơ thể sử dụng protein cơ bắp làm nguồn năng lượng thay thế, dẫn đến mất cơ. Khi khối lượng cơ giảm, lượng calo tiêu thụ khi nghỉ ngơi cũng giảm theo, làm cho quá trình giảm cân trở nên phức tạp hơn nhiều so với việc chỉ đơn thuần ăn uống và tập luyện.

Ở phụ nữ, mối quan hệ giữa cortisol và các hormone giới tính như estrogen, progesterone tạo ra sự điều chỉnh sinh lý tinh vi, ảnh hưởng đến trục hạ đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận – trung tâm quản lý hormone căng thẳng. Chu kỳ kinh nguyệt, tiền mãn kinh và mãn kinh gây ra biến động hormone càng làm tăng độ nhạy cảm với tác động của cortisol.

Bên cạnh đó, các nghiên cứu về thần kinh học cho thấy phụ nữ có khuynh hướng duy trì suy nghĩ tiêu cực về stress lâu hơn, thậm chí sau khi tình huống gây căng thẳng đã kết thúc. Một nghiên cứu kinh điển chứng minh rằng phụ nữ có mức cortisol cao khi bị căng thẳng sẽ tích tụ mỡ tập trung ở vùng bụng nhiều hơn. Các nghiên cứu bổ sung cũng ghi nhận mối liên hệ giữa stress mãn tính với tăng chỉ số khối cơ thể, vòng eo to hơn và tương tác kém với các chương trình giảm cân thông thường.

Quá trình căng thẳng làm tăng cortisol, từ đó kích thích cảm giác đói, khiến lượng mỡ tích tụ tăng lên. Hậu quả là cân nặng không giảm, tạo ra cảm giác thất vọng và sinh ra thêm stress. Nhiều người dùng cách kiêng ăn nghiêm ngặt hay tập thể dục quá sức để mong trách nhiệm giảm cân nhanh.

Tuy nhiên, tập luyện không phải là điều xấu mà cần được cân đối phù hợp với tình trạng sức khỏe và mức độ stress hiện tại. Đối với người đang chịu căng thẳng cao độ, kết hợp luyện tập nhẹ nhàng như tập thể dục nhịp điệu vừa phải, tập tạ, đi bộ, xen kẽ với thời gian nghỉ ngơi hợp lý thường mang lại hiệu quả tốt hơn so với quan điểm càng tập nhiều càng giảm cân nhanh.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.