Trump cho rằng Saudi Arabia phải bình thường hóa quan hệ với Israel trước thỏa thuận hạt nhân

Tổng thống Donald Trump ngày 1/6 khẳng định thỏa thuận hạt nhân giữa Mỹ và Saudi Arabia đặt ra điều kiện quan trọng là Saudi Arabia phải bình thường hóa quan hệ với Israel trước khi thỏa thuận được phê chuẩn. Đây là thông tin chưa từng được công bố khi Bộ Năng lượng Mỹ công bố thỏa thuận vào ngày 31/5.

Trump nhấn mạnh trên nền tảng truyền thông Truth Social rằng sẽ không có việc làm giàu nguyên liệu hạt nhân theo thỏa thuận, đồng thời quy định nội dung ký kết chỉ phục vụ mục đích phi quân sự. Thêm vào đó, ông tuyên bố thỏa thuận hoàn toàn phụ thuộc vào việc Saudi Arabia gia nhập "Hiệp định Abraham" - một loạt thỏa thuận do Mỹ làm trung gian nhằm bình thường hóa quan hệ giữa Israel và các quốc gia Hồi giáo, đã được các nước như UAE, Bahrain, Sudan, Morocco ký kết dưới thời ông Trump.

Bộ Năng lượng Mỹ thông báo về thỏa thuận ký kết giữa Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright và Hoàng tử Abdulaziz bin Salman của Saudi Arabia nhưng không cung cấp văn bản đầy đủ và chưa đề cập đến điều kiện bình thường hóa quan hệ với Israel. Thỏa thuận vẫn đang chờ Quốc hội Mỹ xem xét và chưa được phê duyệt chính thức.

Trước đó, có lo ngại thỏa thuận sẽ làm gia tăng nguy cơ phổ biến hạt nhân tại Trung Đông, đặc biệt vì Saudi Arabia có kế hoạch xây dựng cơ sở làm giàu uranium. Ba nguồn tin quen thuộc với thỏa thuận cho biết thỏa thuận không yêu cầu mức kiểm tra nghiêm ngặt nhất của Liên Hiệp Quốc và không cấm làm giàu hoặc tái xử lý nhiên liệu đã qua sử dụng. Theo đó, các công ty Mỹ có thể tham gia xây dựng cơ sở làm giàu uranium tại Saudi Arabia, tùy thuộc vào kết quả nghiên cứu chung giữa hai nước về khả năng thực hiện.

Saudi Arabia từng yêu cầu điều kiện bình thường hóa quan hệ với Israel làm tiền đề cho bất kỳ thỏa thuận nào về làm giàu uranium, nhưng quốc gia này nhấn mạnh tiến trình này phụ thuộc vào việc đạt được bước tiến về thiết lập nhà nước Palestine.

Hiệp định Abraham được xem là thành tựu ngoại giao quan trọng dưới thời Tổng thống Trump với mục tiêu thúc đẩy hòa bình trong khu vực thông qua thiết lập quan hệ giữa Israel và các quốc gia Hồi giáo. Việc đòi hỏi Saudi Arabia tham gia vào hiệp định này như một điều kiện để ký kết thỏa thuận hạt nhân cho thấy Mỹ muốn kiểm soát các yếu tố chính trị lớn hơn liên quan đến an ninh khu vực.

Bộ Năng lượng Mỹ cho biết thỏa thuận tạo nền tảng pháp lý cho một quan hệ đối tác kéo dài hàng thập kỷ với hàng tỷ USD đầu tư, đồng thời hỗ trợ các mục tiêu kinh tế và chiến lược ưu tiên, trong đó có việc ngăn ngừa phổ biến hạt nhân. Một quan chức cấp cao trong chính quyền Mỹ cho biết ông Trump đã chính thức phê duyệt thỏa thuận này.

Thỏa thuận này tiếp tục là đề tài gây tranh cãi vì không chỉ ảnh hưởng đến quan hệ Mỹ-Saudi Arabia mà còn tác động lớn đến cục diện an ninh và chính trị phức tạp ở Trung Đông, nơi các bên vẫn đang tìm kiếm giải pháp bền vững cho căng thẳng lâu năm.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.