Cơ quan giả mạo ở Nigeria: Mọi người biết nhưng không ai hành động suốt 7 tháng

Tại Nigeria, 'Hội đồng Thúc đẩy Can thiệp Ngoại giao Tổng thống' (PFIPC) được phát hiện là một cơ quan không tồn tại pháp lý nhưng đã được đưa vào ngân sách năm 2026 với khoản kinh phí 1,3 tỷ naira (bao gồm chi phí vận hành và đầu tư). Người đứng đầu là Prince Adeniyi Adeyemi Matthew, người đã trình các giấy tờ giả mạo, bao gồm thư ký giả mạo chữ ký của Chánh Văn phòng Tổng thống Femi Gbajabiamila để xác nhận vị trí Giám đốc PFIPC. Với các giấy tờ này, ông đã thuê văn phòng tại công trình Liên bang ở Abuja và mở hai tài khoản ngân hàng, trong đó có một bằng bảng Anh tại Ngân hàng Trung ương Nigeria (CBN).

Tổng thống Bola Tinubu sau đó đã chỉ đạo Ủy ban Chống Tham nhũng và Các Tội phạm Liên quan (ICPC) điều tra trong vòng 30 ngày, đồng thời Quốc hội Nigeria lập ủy ban đặc biệt để làm rõ vụ việc. Cảnh sát đã phát lệnh truy nã ông Adeniyi về tội gian lận.

Theo các nguồn tin từ Văn phòng Thư ký Chính phủ Liên bang Nigeria, Văn phòng Chánh Văn phòng Tổng thống, Văn phòng Cố vấn An ninh Quốc gia, Bộ Ngoại giao và Cảnh sát Nigeria, các nghi vấn về tính hợp pháp của PFIPC đã được phát hiện từ tháng 11/2025. Chánh Văn phòng Tổng thống Femi Gbajabiamila đã gửi thư cho Tổng Thanh tra Cảnh sát và Giám đốc An ninh Quốc gia vào tháng 10/2025 tố cáo giả mạo, đồng thời gửi thư cho Bộ Ngoại giao và Văn phòng Thư ký Chính phủ phủ nhận sự tồn tại của PFIPC. Tuy nhiên, thông tin này không được công bố rộng rãi cho đến tháng 6/2026, sau khi ngân sách liên quan đã được thông qua và ký ban hành.

Ủy ban điều tra cho biết mọi cơ quan tiếp xúc với hồ sơ đều cho rằng mình đã làm đúng theo thẩm quyền. Bộ Ngoại giao tuyên bố không có sự hợp tác hay nhận dạng nào với PFIPC hay lãnh đạo giả mạo của cơ quan này, đồng thời từ chối các đề nghị hỗ trợ của ông Adeniyi cho các hội nghị đầu tư. Người đứng đầu Văn phòng Công vụ Liên bang xác nhận chưa từng phê duyệt cơ cấu tổ chức hay phân công nhân sự cho PFIPC, mặc dù ngân hàng xác nhận có các tài khoản mở tên cơ quan này.

Văn phòng Cố vấn An ninh Quốc gia cho biết đã cảnh báo rằng PFIPC không được công nhận nhưng không có hành động cụ thể tiếp theo. Quốc hội Nigeria đổ lỗi cho Bộ Ngân sách về nhiệm vụ xác nhận các cơ quan hợp pháp trước khi phân bổ ngân sách, nhưng đồng thời cũng bị chỉ trích vì đã bỏ qua việc đưa ra câu hỏi về hoạt động của PFIPC trong quá trình phê duyệt ngân sách.

Chủ tịch Hạ viện Nigeria Abbas Tajudeen nhấn mạnh rằng cuộc điều tra không nhằm vào cá nhân hay trở thành trò chính trị, mà tập trung vào sự thật và sự minh bạch. Bộ Ngoại giao cho biết đã từ chối đề nghị hợp tác của PFIPC dựa trên quy trình thẩm định và quy định hiện hành. Tuy nhiên, việc Bộ Ngoại giao gửi văn bản yêu cầu Văn phòng Cố vấn An ninh Quốc gia xác nhận tư cách pháp nhân của Giám đốc PFIPC vào tháng 10/2025 và nhận được câu trả lời rằng ông này không được công nhận đã làm dấy lên câu hỏi vì sao không có động thái pháp lý hoặc xử lý nào ngay lập tức.

Ủy ban đặc biệt đã gửi thư thúc giục các bộ, ngành và cơ quan liên quan hợp tác, cảnh báo sẽ dùng mọi quyền lực pháp lý và tài phán để cưỡng chế và xử lý nếu tiếp tục trốn tránh. Thời hạn cuối cùng để các cơ quan này trả lời được đặt vào thứ Năm 27/7.

Trong phiên điều trần ngày 24/7, ông Tanimu Yakubu, Tổng Giám đốc Bộ Ngân sách Liên bang, khẳng định dù ngân sách có ghi khoản 1,3 tỷ naira cho PFIPC, chưa một khoản nào được chi ra. Ông cho biết khoản tiền dành cho nhân sự và chi phí vận hành chưa từng được phát hành vì không có lệnh chi tiền từ kho bạc. Khoản vốn đầu tư 300 triệu naira chưa được xét duyệt tiếp tục.

Vụ bê bối PFIPC đã bộc lộ những lỗ hổng trong hệ thống kiểm soát ngân sách và sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước Nigeria, gây băn khoăn về trách nhiệm quản lý và minh bạch trong việc phân bổ ngân sách công.

Theo Vanguard (Nigeria)