Chuyên gia thần kinh Nga giải thích vai trò của ác mộng trong chống stress và bệnh Alzheimer

Khác với cơ thể, não bộ không ngừng hoạt động khi con người ngủ, còn tiếp tục quá trình phân tích, hệ thống hóa và sắp xếp dữ liệu. Theo lời bác sĩ thần kinh Tatiana Lutskaya, ác mộng chính là biểu hiện của hoạt động mạnh mẽ này. Trong khi con người ngủ, phần vô thức cực kỳ năng động, và những giấc mơ kinh hoàng xuất hiện như cách thức để trải nghiệm và xử lý căng thẳng tích tụ suốt ngày.

Một ngày dài thu nạp nhiều thông tin và những dữ liệu này cần phải được não xử lý. Các phần không cần thiết sẽ bị loại bỏ, phần quan trọng được chuyển từ bộ nhớ ngắn hạn sang dài hạn. Quá trình này không thể diễn ra nếu thiếu giấc ngủ đầy đủ. Ngay cả khi người ngủ thức dậy giữa đêm vì lo âu do ác mộng, bác sĩ Lutskaya khẳng định điều này không phải là dấu hiệu bất thường mà là biểu hiện bình thường của hoạt động của các chất dẫn truyền thần kinh.

Song bà cũng cảnh báo, khi ác mộng diễn ra liên tục và khiến người ta lo sợ khi đi vào giấc ngủ thì đó là lúc cần sự can thiệp từ bác sĩ để tìm hiểu nguyên nhân cơ bản. Việc này khác với ác mộng thỉnh thoảng xuất hiện và còn phục vụ mục đích điều tiết tâm lý.

Giấc ngủ còn đóng vai trò quan trọng trong việc làm sạch bộ não, quá trình mà bà gọi là "dọn dẹp tổng thể". Theo bác sĩ Lutskaya, não có hệ thống làm sạch riêng – hệ bạch huyết thần kinh hay gọi là hệ glymphatic, hoạt động chủ yếu trong giai đoạn ngủ sâu (ngủ chậm).

Đây cũng là lý do chuyên gia khuyến cáo nên ngủ ít nhất sáu giờ mỗi đêm và đảm bảo cả giai đoạn ngủ nhanh (REM) và ngủ chậm (NREM) xuất hiện đầy đủ. Trong quá trình này, các protein độc hại, trong đó có amyloid liên quan trực tiếp đến bệnh Alzheimer, được loại bỏ khỏi não.

Lutskaya cho biết, phần lớn vấn đề giấc ngủ có thể được cải thiện nhờ những quy tắc vệ sinh ngủ cơ bản. Đầu tiên, nên tránh sử dụng thiết bị điện tử trước khi đi ngủ, vì ánh sáng xanh phát ra có thể làm cơ thể hiểu lầm là ban ngày, làm cản trở việc sản xuất melatonin – hormone giúp ngủ ngon.

Bà đề nghị không tập thể dục quá muộn, không ăn no trong vòng ba tiếng trước khi ngủ, giúp căn phòng tối, yên tĩnh hoặc mở nhạc nhẹ nhàng, và tắm nước ấm trước khi lên giường. Nếu các biện pháp này không hiệu quả, người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ thần kinh vì giấc ngủ là cốt lõi sức khỏe não bộ.

Bác sĩ cảnh báo thói quen ngủ bù vào cuối tuần bằng cách ngủ nướng có thể gây đau đầu và các triệu chứng khó chịu. Việc duy trì thói quen thức dậy đều đặn, kể cả ngày nghỉ, là vô cùng quan trọng. Ví dụ, nếu thức dậy lúc 6 giờ sáng trong tuần, không nên thức dậy muộn hơn 2 tiếng vào cuối tuần để tránh rối loạn nhịp sinh học.

Muốn tăng cường trí tuệ, bà Lutskaya khuyên nên hạn chế sử dụng các thực phẩm chứa nhiều carbs nhanh như bánh ngọt kèm cà phê, bởi hiệu quả tăng tỉnh táo chỉ kéo dài 30-40 phút trước khi mệt mỏi tiếp tục kéo đến. Thay vào đó, ăn các loại hạt như óc chó hoặc trái cây nhỏ có thể giúp duy trì năng lượng tạm thời.

Bà cũng khẳng định nguyên nhân chính gây mệt mỏi mạn tính là do lịch trình làm việc trong ngày không hợp lý.

Về việc tập luyện trí não, Lutskaya cho rằng không chỉ các trò chơi trí tuệ như giải ô chữ hay cờ vua mới hữu ích. Trước tiên, tập thể dục thể chất mới là nền tảng giúp cải thiện khả năng não bộ bằng cách tăng cường oxy và glucose cung cấp cho tế bào não. Những bài tập aerobic đặc biệt có lợi vì giúp tăng cường tim mạch, phổi và cơ bắp.

Các hình thức tập luyện phù hợp tùy theo độ tuổi, ví dụ thanh niên nên đi phòng gym và bơi lội, người lớn tuổi nên tham gia đi bộ kiểu Bắc Âu. Điều quan trọng là duy trì đều đặn thay vì đua số bước đi.

Để phát triển trí lực, bác sĩ đề nghị các hoạt động như đọc sách, sáng tạo nghệ thuật, học chơi nhạc cụ và đặc biệt là học ngoại ngữ. Tuy nhiên, trò chơi điện tử chỉ tạo ra dopamine nhẹ, mang lại khoái cảm ngắn hạn và cần phải tăng liều liên tục khi chơi lâu dài.

Chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì giấc ngủ và tập luyện thể chất để ngăn ngừa các bệnh thần kinh cũng như nâng cao sức khỏe não bộ tổng thể.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.