Chính sách thuế mới dưới thời Thủ tướng Andy Burnham và cách bảo vệ tài chính cá nhân

Andy Burnham, tân Thủ tướng Anh, từng nhiều lần đề xuất cải tổ triệt để hệ thống thuế bất động sản nước này. Một ý tưởng nổi bật là thay thế thuế phí chuyển nhượng bất động sản (stamp duty) bằng thuế giá trị đất hàng năm (land value tax). Thuế này chỉ áp dụng dựa trên giá trị đất chứ không tính giá trị của căn nhà, nhằm khuyến khích tận dụng tối đa nguồn lực đất đai.

Ưu điểm của thuế giá trị đất là không phạt việc xây dựng nhiều nhà trên cùng một mảnh đất, tạo điều kiện thúc đẩy phát triển bất động sản. Tuy nhiên, việc tách biệt giá trị đất và giá trị công trình trên đất có thể gặp nhiều khó khăn trong thực tế, kèm theo những thách thức về đánh giá và pháp lý.

Bên cạnh đó, Burnham còn ủng hộ đề xuất thuế bất động sản tỷ lệ do nhóm chiến dịch Fairer Share đề xuất. Theo đó, thuế stamp duty và thuế hội đồng sẽ được thay bằng mức thuế hàng năm cố định 0,48% dựa trên tổng giá trị bất động sản.

Biện pháp này có thể giúp tiết kiệm cho các hộ gia đình sở hữu nhà giá trị thấp, với ước tính khoảng 18 triệu hộ dân Anh sẽ chịu mức thuế thấp hơn hiện nay trung bình 556 bảng Anh mỗi năm. Ví dụ, căn nhà trị giá 250.000 bảng sẽ bị áp thuế 1.200 bảng một năm, thấp hơn nhiều so với mức thuế hội đồng trung bình 2.392 bảng năm 2026-27.

Tuy nhiên, những người sở hữu nhà cao cấp có thể chịu áp lực tài chính nặng hơn. Một căn nhà 1,2 triệu bảng sẽ phải đóng tới 5.760 bảng mỗi năm, áp dụng thuế suất 0,48%, cao hơn mức thuế hội đồng trung bình cho nhóm nhà giá cao. Điều này gây khó khăn cho các chủ nhà giàu tài sản nhưng hạn chế dòng tiền mặt, nhất là người lớn tuổi và các gia đình có thu nhập trung bình khá.

Thuế hội đồng vốn do các chính quyền địa phương ấn định nên mức thuế khác nhau giữa các khu vực. Việc áp dụng mức thuế cố định trên toàn Anh có thể góp phần công bằng hơn, nhưng cũng đồng nghĩa các chủ nhà ở các thành phố đắt đỏ ở phía Nam sẽ phải chịu gánh nặng tài chính lớn hơn. Ngoài ra, việc loại bỏ thuế chuyển nhượng nhà có thể làm thị trường bất động sản sôi động hơn, giúp nhiều người dễ dàng mua bán hơn.

Quá trình áp dụng thuế mới được dự báo còn nhiều phức tạp do cần định giá lại toàn bộ bất động sản trên toàn quốc, bởi hiện tại dữ liệu thuế hội đồng còn dựa trên giá trị từ năm 1991. Các chủ nhà có thể phản đối hoặc cảm thấy bất công nếu mới phải đóng thuế chuyển nhượng cao.

Burnham được cho là đang cân nhắc mở rộng diện áp dụng thuế đối với nhà siêu sang được lên kế hoạch triển khai từ năm 2028. Theo đó, thay vì áp dụng cho các căn nhà giá trên 2 triệu bảng, thuế này có thể được hạ ngưỡng xuống nhà có giá trị từ 1,5 triệu bảng trở lên.

Các chuyên gia cảnh báo đây có thể là gánh nặng thuế lớn với các gia đình trung lưu sở hữu nhà to vừa phải chứ không phải chỉ những biệt thự xa hoa như tên gọi "mansion tax". Số lượng nhà chịu thuế theo đó có thể tăng gấp đôi, từ 127.000 lên khoảng 243.000 căn.

Chuyên gia khuyên không nên hành động vội vàng như chuyển nhà dựa trên các thông tin về thay đổi thuế chưa chắc chắn. Trong trường hợp thuế giá trị đất được áp dụng, ai sở hữu nhà trên diện tích đất rộng có thể cân nhắc bán bớt đất để giảm tiền thuế, tuy có rủi ro phát sinh thuế lợi tức vốn (CGT) nếu diện tích hoặc quyền sử dụng thay đổi.

Nên thăm dò giá trị bất động sản của mình qua các nguồn để có nhận định chính xác, đồng thời chuẩn bị tâm lý nếu chính sách mới có phương án hoãn thanh toán cho người khó khăn và các ưu đãi cho người thu nhập thấp hay đơn thân.

Dù cam kết không tăng thuế thu nhập, bảo hiểm quốc gia hay VAT trong chiến dịch tranh cử của mình, Burnham vẫn chịu áp lực từ phe thân cận đòi tăng thuế để tài trợ cho các kế hoạch chi tiêu lớn. Một số quan chức đề xuất nâng ngưỡng cá nhân chịu thuế thu nhập lên trên mức hiện tại là 12.570 bảng Anh.

Burnham từng phát biểu trên chương trình Question Time của BBC rằng ông sẽ nghiên cứu kỹ lưỡng khả năng này, điều này sẽ tạo lợi ích cho hàng triệu người lao động và người hưu trí được nâng mức miễn thuế.

Tuy nhiên, ông cũng không loại trừ khả năng tăng thuế suất thuế thu nhập cao nhất từ 45% lên 50%, có thể áp dụng với thu nhập trên 125.140 bảng. Điều này được ủng hộ bởi Bộ trưởng Tài chính tiềm năng Shabana Mahmood.

Bên cạnh đó, chính sách thuế có thể được điều chỉnh theo hướng giảm thuế suất khởi điểm cho nhóm thu nhập thấp hơn, chẳng hạn 10% so với mức 20% hiện tại, tương tự như chính sách thuế vào cuối những năm 1990.

Để giảm thiểu khoản thuế cao, người có thu nhập lớn có thể tăng đóng góp vào quỹ hưu trí tại nơi làm việc để giảm thu nhập chịu thuế và tránh bị áp mức thuế suất cao. Đối với các cặp vợ chồng hoặc công dân sống chung, việc phân chia tài sản có thể giúp tận dụng tối đa các khoản miễn thuế cá nhân hiện có.

Andy Burnham cũng đề cập khả năng bãi bỏ hoặc tái cấu trúc thuế thừa kế để hỗ trợ cho các chi phí chăm sóc xã hội. Hiện nay, mỗi cá nhân có thể để lại tài sản trị giá 325.000 bảng Anh miễn thuế, hoặc 500.000 bảng trong trường hợp để lại nhà cho con cháu trực hệ, với mức thuế 40% cho phần vượt ngưỡng.

Chính sách mới có thể thay thế thuế thừa kế bằng một loại thuế chuyên để phục vụ chi phí chăm sóc y tế xã hội, hoặc áp mức thuế thừa kế cố định 10% cho tất cả các tài sản khi qua đời. Burnham nhấn mạnh sẽ sẵn lòng bãi bỏ thuế thừa kế nếu có thể đánh thuế đúng mức thu nhập của người giàu trong suốt cuộc sống của họ.

Những đề xuất này phản ánh nỗ lực tạo cân bằng tài chính và chính sách công nhằm củng cố hệ thống phúc lợi xã hội của chính phủ mới tại Anh.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.