Nhật Bản khẳng định kế vị hoàng gia chỉ dành cho nam giới giữa lo ngại gia đình hoàng gia ngày càng thu hẹp

Ngày 17/7/2025, Quốc hội Nhật Bản chính thức thông qua một sửa đổi quan trọng đối với Luật Hoàng gia ra đời từ thế kỷ 19, khẳng định nghiêm ngặt rằng chỉ nam giới theo dòng cha mới đủ tiêu chuẩn trở thành Hoàng đế Nhật Bản. Quy định này gây ra nhiều tranh luận, bởi nó làm dấy lên sự lo ngại về tương lai của gia đình Hoàng gia vốn đã ngày càng thu hẹp và có nguy cơ không bền vững.

Luật sửa đổi còn mở rộng quyền nhận con nuôi cho các nam hậu duệ xa của họ dòng cha nhằm duy trì dòng máu Hoàng gia trong tương lai. Đồng thời, các công chúa Hoàng gia cũng sẽ được phép giữ tư cách hoàng gia ngay cả khi họ kết hôn với người thường, nhằm tránh tình trạng bị loại khỏi Hoàng gia khi lấy chồng ngoài dòng dõi.

Hiện tại, chỉ có 5 trong số 16 thành viên trưởng thành của Hoàng gia Nhật là nam giới, và không còn trẻ em trong hoàng tộc. Chỉ có các nam dòng cha mới được xem là người kế vị hợp pháp, dẫn đến tình trạng kế vị chỉ có thể chuyển sang em trai Hoàng đế Naruhito, rồi đến Hoàng tử Hisahito 19 tuổi – người con trai đầu tiên của dòng dõi nam giới sau bốn thập kỷ. Tiếp theo trong danh sách kế vị là chú của Hoàng đế, năm nay đã 90 tuổi. Việc các công chúa, bao gồm cả con gái duy nhất của Hoàng đế Naruhito là công chúa Aiko, không được quyền kế vị khiến nhiều người dân Nhật cảm thấy tiếc nuối, bởi công chúa Aiko rất được yêu mến và mong muốn trở thành người kế vị ngai vàng.

Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi và các nhân vật bảo thủ nhấn mạnh rằng dòng máu nam theo cha là “nguồn gốc duy nhất của quyền lực và tính chính danh của Hoàng đế”, do đó sửa đổi luật nhằm bảo vệ truyền thống này bất chấp những lo ngại về tính khả thi của nó trong xã hội hiện đại.

Chế độ kế vị chỉ dành cho nam đã được xác lập trong Luật Hoàng gia năm 1890 và được duy trì đến bản luật 1947 hiện hành. Trước đó, Nhật đã từng có 8 nữ Hoàng đế, trong đó vị nữ Qúa đế cuối cùng là Empress Gosakuramachi, trị vì từ 1762 đến 1770. Năm 2005, chính phủ từng đề xuất cho phép nữ Hoàng đế kế vị nhưng đã rút lại sau khi Hoàng tử Hisahito ra đời.

Việc duy trì chế độ kế vị nam gây nhiều phản ứng tiêu cực. Các nhà hoạt động và học giả cho rằng chính sách này thể hiện sự phân biệt giới tính sâu sắc, bất công với các công chúa như Aiko. Học giả nữ quyền Chizuko Ueno bình luận đây là cách biến các hoàng tử thành những "ngựa giống" còn các công chúa bị áp đặt làm "máy đẻ" để sinh con trai. Ngoài ra, sau khi công chúa Aiko chào đời, Hoàng hậu Masako từng gặp phải các vấn đề sức khỏe tâm thần do áp lực từ việc không sinh được con trai.

Theo ông Shingo Haketa, nguyên trưởng Cơ quan Hoàng gia Nhật, việc chỉ cho phép nam giới dòng cha kế vị cùng quy định công chúa phải rời hoàng gia khi lấy chồng thường dân làm cho tương lai Hoàng gia trở nên “cực kỳ bất ổn”. Nhật Bản hiện đang đối mặt với vấn đề dân số già nhanh và suy giảm chung, khiến mô hình kế vị truyền thống không còn phù hợp.

Trước đây, nhờ có các hoàng phi mà Hoàng gia Nhật từng có nhiều hậu duệ nam, nhưng thời điểm này, việc duy trì dòng dõi nam đang trở nên cực kỳ khó khăn. Ông Yoshimi Ogata, quan chức Cơ quan Hoàng gia lý giải rằng có 51 thành viên của 11 chi nhánh hoàng gia đã từ bỏ tư cách từ năm 1947 nhằm giảm gánh nặng tài chính, và các hậu duệ này đã tách rời dòng nam của hoàng tộc từ cách đây 600 năm.

Điểm đáng chú ý nhất trong luật mới là cho phép nhận con nuôi các hậu duệ nam từ những chi nhánh hoàng gia xa xôi nhưng vẫn thuộc dòng cha vào gia đình Hoàng gia. Tuy nhiên, điều này gây tranh cãi khi nhiều người cho rằng việc đưa một người không quen biết vào vị trí Hoàng đế là không hợp lý và vô lý. Nhiều người trong số những người từng rời bỏ Hoàng gia cũng không muốn trở lại do cuộc sống nghiêm ngặt và tù túng trong gia đình Hoàng gia.

Đồng thời, năm công chúa chưa lập gia đình, bao gồm cả công chúa Aiko và công chúa Kako 31 tuổi, sẽ được phép giữ tư cách hoàng gia ngay cả khi kết hôn với người thường, tuy nhiên chồng và con của họ sẽ không được công nhận là hoàng tộc. Công chúa Mako, chị họ của Aiko, đã từ bỏ tư cách hoàng gia khi kết hôn với người thường và chuyển đến sống tại New York nhằm tránh những hạn chế nghiêm ngặt của cuộc sống Hoàng gia.

Nhiều người dân Nhật vẫn ủng hộ việc công chúa Aiko trở thành Hoàng đế trong tương lai. Một số người cho rằng vai trò biểu tượng của Hoàng đế không nhất thiết phải thuộc về nam giới, và nhắc lại lịch sử từng có các nữ Hoàng đế trong quá khứ.

Thủ tướng Sanae Takaichi cũng vừa ban hành một luật mới gây tranh cãi về việc cấm xúc phạm quốc kỳ, những người phản đối coi đây là chiêu bài nhằm bịt miệng đối lập và giới truyền thông.

Cựu Hoàng đế Akihito, người đã thoái vị vào năm 2019, được cho là ủng hộ công chúa Aiko kế vị, dù ông không trực tiếp trả lời về đề xuất năm 2005. Ông từng nhấn mạnh vai trò quan trọng của các nữ hoàng và cho rằng Hoàng gia nên phấn đấu vì hạnh phúc của người dân. Hoàng đế Naruhito cũng bày tỏ hy vọng các cuộc thảo luận sẽ đạt được sự đồng thuận của người dân, thể hiện sự không hài lòng một cách khéo léo với các biện pháp mới.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.