Sự thật đằng sau con số giả mạo về diện tích trồng lúa ở huyện Jianghua, Trung Quốc

Ngày 14/7, truyền hình nhà nước Trung Quốc CCTV phát sóng một phóng sự điều tra về việc chính quyền huyện Jianghua, tỉnh Hồ Nam, đã gian dối trong số liệu diện tích trồng lúa. Các quan chức địa phương bị cáo buộc lập hai bộ sổ sách để tạo ra hình ảnh đáp ứng chỉ tiêu sản lượng lương thực do trung ương giao, trong khi thực tế diện tích trồng lúa giảm đáng kể do chuyển sang trồng các loại cây thương phẩm có giá trị kinh tế cao hơn như bí ngô, khổ qua, khoai môn và quả la hán.

Mặc dù các cánh đồng lúa vẫn hiện diện dọc theo các tuyến đường chính trong huyện, các hình ảnh từ drone cho thấy bên trong các vùng núi là những vùng đất rộng lớn được tận dụng để trồng cây trồng khác có lợi nhuận cao hơn so với trồng lúa, phản ánh rõ sự khác biệt giữa báo cáo chính thức và thực tế.

Trường hợp huyện Jianghua làm nổi bật cuộc xung đột kéo dài giữa việc mở rộng sản xuất lương thực để đảm bảo an ninh thực phẩm quốc gia và xu hướng của nông dân theo đuổi các loại cây trồng mang lại thu nhập cao hơn. Trung Quốc đặt an ninh lương thực là ưu tiên chiến lược hàng đầu do tác động của thương chiến Mỹ - Trung, các gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu trong đại dịch Covid-19 và cuộc xung đột Nga - Ukraine.

Ý thức về các cuộc đói kém trong quá khứ càng củng cố quan điểm giữ vững tự chủ lương thực để bảo đảm ổn định chính trị và xã hội. Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nhiều lần nhấn mạnh tầm quan trọng của an ninh lương thực như một vấn đề quốc gia, cho rằng “bát cơm của người Trung Quốc phải được giữ trong tay mình”.

Chính quyền địa phương phải giữ vững "đường lối đỏ" đất canh tác, không để diện tích đất trồng lúa bị thu hẹp. Tuy nhiên, lợi nhuận thấp từ các cây lương thực như lúa, ngô và mì chính làm nông dân có động lực chuyển sang các cây trồng cao giá trị hơn. Điều này khiến các quan chức phải đối mặt với sự mâu thuẫn trong việc vừa thực hiện tốt chỉ tiêu sản lượng vừa duy trì lợi ích thu nhập của người dân.

CCTV chỉ ra rằng huyện Jianghua được giao chỉ tiêu gần 390.000 mẫu trồng lúa nhưng hồ sơ nội bộ cho thấy chỉ khoảng 238.000 mẫu nhận được trợ cấp, điều này là chỉ báo khá chính xác về diện tích thực trồng lúa, thấp hơn khoảng 40% so với mục tiêu. Vé cánh bằng drone cũng xác nhận có nhiều diện tích chuyển sang trồng cây thương phẩm.

Sau phóng sự, chính quyền thành phố Yongzhou, nơi trực tiếp quản lý huyện Jianghua, đã thành lập tổ công tác liên ngành để điều tra, điều chỉnh số liệu, khôi phục diện tích trồng lúa ở các vùng không tuân thủ và xử lý những cá nhân có liên quan. Vụ việc này đã gây ra nhiều tranh luận trên mạng xã hội Trung Quốc khi một số ý kiến cho rằng cần xem xét các chính sách trợ cấp và áp lực kinh tế đối với nông dân thay vì đổ hết trách nhiệm cho quan chức địa phương.

An ninh lương thực là ưu tiên cao nhất trong chính sách Trung Quốc, với việc duy trì diện tích đất canh tác 1,8 tỷ mẫu là "đường lối đỏ" quốc gia. Chính phủ đã tăng cường giám sát và yêu cầu minh bạch hơn từ các địa phương kể từ 2018, đồng thời thực thi nghiêm ngặt hơn từ 2021, đặc biệt sau các khủng hoảng toàn cầu gần đây.

Chuyên gia Dan Wang từ nhóm nghiên cứu Trung Quốc của Eurasia Group cho biết việc sai lệch dữ liệu trong sản xuất nông nghiệp không phải là điều mới mẻ, nhưng mức độ giám sát và xử lý đã được nâng lên. Từ sau 2021, chính phủ kiểm soát chặt chẽ hơn các số liệu, và bắt đầu thực hiện các biện pháp nghiêm khắc để bảo vệ an ninh lương thực quốc gia.

Ngành nông nghiệp Trung Quốc đang phải đối mặt với nhiều khó khăn do diện tích đất canh tác hạn chế chỉ chiếm dưới 12% tổng diện tích đất (theo Ngân hàng Thế giới), trong khi quy mô trang trại lại nhỏ bé, chưa đến một hecta trung bình. Điều này cản trở việc áp dụng công nghệ cao và mở rộng quy mô sản xuất.

Nhằm tăng thu nhập cho người nông dân mà vẫn duy trì trồng lúa, một số địa phương như huyện Qingtian, tỉnh Chiết Giang đã thử nghiệm mô hình kết hợp giữa nuôi cá và trồng lúa, đem lại nguồn thu phụ thêm từ nuôi thủy sản mà không phải chuyển đổi đất trồng lúa. Tương tự, huyện Duchang, tỉnh Giang Tây cũng áp dụng mô hình trồng lúa kết hợp nuôi tôm càng xanh với thu nhập gấp đôi so với trồng lúa đơn thuần.

Các địa phương khác khuyến khích chuyển nhượng đất để hình thành các nông trang lớn hơn sử dụng máy móc giảm chi phí và áp dụng luân canh cây trồng nhằm sản xuất thêm cây có giá trị trong mùa vụ không trồng lúa. Tuy nhiên những sáng kiến này đòi hỏi nguồn lực tài chính cùng chuyên môn kỹ thuật mà nhiều địa phương còn thiếu hụt.

Dan Wang cho rằng tình trạng giả mạo số liệu khó có thể chấm dứt hoàn toàn do phụ thuộc lớn vào năng lực tài chính và quản lý từng địa phương.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.