Mười tuần nhưng cuộc tìm kiếm chưa kết thúc
Một sáng thứ bảy gần đây, Antonella Molina, Pedro Molina và một nhóm bạn bắt đầu lúc 8 giờ, mang theo những tờ rơi có ảnh Andrés. Họ đi cẩn thận giữa những khu vực vẫn còn đầy bê tông vỡ ở La Guaira, vùng ven biển phía bắc Caracas chịu thiệt hại đặc biệt nặng. Andrés mất liên lạc kể từ hai trận động đất ngày 24-6. Với gia đình, thời gian không biến sự mất tích thành một kết luận. Chừng nào chưa có bằng chứng, họ vẫn tìm.
Tòa chung cư 10 tầng nơi Andrés sống đã sập. Gia đình sau đó tìm thấy thi thể mẹ và anh trai của anh, nhưng Andrés không ở đó. Chiếc ba lô anh thường mang cũng không được tìm thấy. Chi tiết nhỏ ấy trở thành một phần của hy vọng: có thể anh đã rời tòa nhà trước khi nó đổ xuống. Trong thảm họa, những vật dụng đời thường đôi khi trở thành manh mối mà gia đình bám vào để tiếp tục.
Một gia đình đã mất quá nhiều nhưng chưa thể dừng lại
Pedro nói với AP rằng việc không biết điều gì đã xảy ra khiến gia đình mắc kẹt giữa đau buồn và hy vọng. Họ đã kiểm tra bệnh viện, nhà xác và nhiều địa điểm có người sống sót được đưa tới. Antonella cũng đi tìm tại các khu vực khác, hỏi người dân và trao tờ rơi. Công việc lặp đi lặp lại, không có bảo đảm sẽ nhận được câu trả lời.
Gia đình đã phải chịu một mất mát rõ ràng khi tìm thấy hai người thân thiệt mạng, nhưng trường hợp Andrés tạo ra một dạng đau buồn khác: sự vắng mặt không có kết luận. Các chuyên gia nhân đạo thường gọi đây là tình trạng mất mát mơ hồ, khi người thân không thể biết nên tiếp tục hy vọng hay bắt đầu tang chế. Trong hoàn cảnh ấy, thông tin chính xác và một cơ chế tìm kiếm đáng tin cậy có ý nghĩa gần như một hình thức chăm sóc.
Khoảng cách lớn giữa các con số người mất tích
Một trong những vấn đề nhạy cảm nhất sau thảm họa là sự chênh lệch về số người mất tích. Chính phủ Venezuela đưa ra con số khoảng 1.500, trong khi một thống kê độc lập được AP dẫn lại cho rằng hàng chục nghìn người vẫn chưa được xác định tung tích.
Ngay sau động đất, AP từng ghi nhận hơn 51.000 người được báo cáo mất tích trong bối cảnh người dân phàn nàn thiếu lực lượng cứu hộ tại những khu vực bị ảnh hưởng nặng.
Các con số có thể thay đổi khi người sống sót liên lạc lại với gia đình, danh sách được đối chiếu và thi thể được nhận dạng. Vì vậy, chênh lệch không nên được hiểu đơn giản như một con số cuối cùng. Nhưng khoảng cách quá lớn giữa các nguồn cho thấy nhu cầu cấp thiết về một cơ sở dữ liệu thống nhất, tiêu chuẩn công khai và quy trình cập nhật minh bạch. Trong thảm họa, thống kê không chỉ phục vụ báo cáo: nó quyết định nguồn lực tìm kiếm và niềm tin của gia đình.
Khi người thân phải tự xây dựng mạng lưới tìm kiếm
AP cho biết chính phủ đã kết thúc hoạt động tìm kiếm chính thức vào giữa tháng 7, dù nhiều gia đình vẫn chưa biết người thân ở đâu. Điều đó khiến người dân tự tổ chức. Họ lập nhóm WhatsApp, chia sẻ ảnh, so sánh danh sách tại bệnh viện và nhà xác, hỏi các trại tạm trú và quay lại những khu vực bị phá hủy. Những mạng lưới tự phát có thể tìm ra thông tin mà hệ thống chính thức bỏ sót, nhưng cũng khiến các gia đình phải gánh trách nhiệm quá lớn trong lúc chính họ đang chịu sang chấn.
Sau những ngày đầu, La Guaira từng chứng kiến những hình thức hỗ trợ cộng đồng đặc biệt. Một nhà hàng McDonald’s ở Caraballeda được các bác sĩ tình nguyện biến thành điểm chăm sóc y tế và thú y tạm thời. Đến cuối tháng 8, cơ sở này đóng cửa sau hai tháng hoạt động và nhóm tình nguyện chuyển sang kế hoạch chăm sóc lưu động. Những sáng kiến như vậy cho thấy sức mạnh xã hội, nhưng chính các bác sĩ cũng nhấn mạnh rằng ứng phó cộng đồng không thể thay thế một hệ thống y tế và cứu trợ công được củng cố.
Hy vọng cần đi cùng thông tin minh bạch
Đối với những gia đình như Molina, điều họ cần không chỉ là lời động viên mà là một quy trình có thể theo dõi. Danh sách người mất tích cần được cập nhật thường xuyên, thông tin từ bệnh viện, nhà xác, nơi trú ẩn và lực lượng cứu hộ phải được kết nối, còn nhận dạng thi thể cần có nguồn lực pháp y phù hợp. Một hệ thống như vậy cũng giúp tránh việc cùng một trường hợp xuất hiện nhiều lần trong các danh sách khác nhau.
Minh bạch còn giúp xã hội hiểu đúng quy mô thảm họa. Khi số liệu chính thức và độc lập khác xa nhau, sự nghi ngờ dễ phát triển, đặc biệt trong một đất nước vốn đã trải qua nhiều năm bất ổn kinh tế và chính trị. Công bố phương pháp thống kê, giải thích trường hợp nào được tính là mất tích và tạo kênh để gia đình sửa thông tin có thể giảm bớt khoảng trống giữa nhà nước và người dân.
Thảm họa tiếp tục rất lâu sau khi mặt đất ngừng rung
Động đất chỉ kéo dài vài phút, nhưng hậu quả xã hội có thể kéo dài nhiều năm. Người sống sót phải tìm nơi ở, phục hồi sinh kế, chữa trị chấn thương, giải quyết giấy tờ và học cách sống với ký ức về những người đã mất. Với người chưa tìm thấy thân nhân, quá trình phục hồi còn khó hơn vì câu chuyện của gia đình chưa có điểm kết thúc.
Antonella và Pedro tiếp tục đi tìm Andrés không chỉ vì hy vọng anh còn sống. Họ còn tìm một sự thật có thể giúp gia đình biết điều gì đã xảy ra. Trong mọi thảm họa lớn, quyền được biết số phận người thân là một nhu cầu rất căn bản. Khi sự chú ý của thế giới chuyển sang tin tức khác, trách nhiệm của các cơ quan công quyền và tổ chức nhân đạo là bảo đảm những cái tên còn thiếu không biến thành những con số bị lãng quên.
