10 đức tính cần có để đạt được hạnh phúc theo triết gia Aristoteles

Kể từ xa xưa, các nhà triết học vĩ đại như Socrates, Plato và Aristoteles đều đặt ra những câu hỏi quan trọng về hạnh phúc và cuộc sống viên mãn: liệu con người có thể thực sự hạnh phúc? Họ nên tìm kiếm điều này cho bản thân cũng như cho người khác ra sao? Và làm thế nào để đạt được hạnh phúc ấy? Dù vậy, mỗi triết gia lại có cách tiếp cận và định nghĩa khác nhau về khái niệm này.

Aristoteles (384-322 TCN), một trong những triết gia có ảnh hưởng sâu rộng trong lịch sử phương Tây, đã phát triển khái niệm eudaimonía trong tác phẩm "Ethica Nicomachea" (Đạo đức học Nikomache). Thuật ngữ này thường được dịch là 'hạnh phúc' hoặc 'cuộc sống trọn vẹn'. Ông cho rằng mục tiêu cuối cùng của sự tồn tại con người là đạt được trạng thái này, chỉ có thể thực hiện được thông qua việc trau dồi đức hạnh và đạo đức.

Với Aristoteles, các đức tính được coi là các đặc điểm nhân cách và khuynh hướng hành xử đặc thù, hình thành nhờ luyện tập và noi gương những tấm gương đạo đức. Một người trở nên biết tiết chế khi thường xuyên luyện tập tiết chế, tương tự một người trở nên dũng cảm nhờ rèn luyện lòng can đảm. Qua thời gian, những đức tính này trở thành thói quen bền vững.

Ông cũng nhấn mạnh tính cân bằng, nói rằng mỗi đức tính là điểm trung gian giữa thói xấu quá mức và thiếu hụt của chúng. Ví dụ, dũng cảm là điểm trung gian giữa sự liều lĩnh quá đáng và sự hèn nhát.

Can đảm được định nghĩa là khả năng hành động trước nỗi sợ hãi thay vì để nó kiểm soát. Aristoteles xem đây là một yếu tố then chốt dẫn đến hạnh phúc. Các nghiên cứu hiện đại cũng chứng minh điều này, chẳng hạn trong nghiên cứu "Contributions of biological factors to well-being: relationships between temperament, character strengths, and resilience" cho thấy lòng can đảm khi đối diện khó khăn giúp phát triển sự bền bỉ tâm lý, phần nào nâng cao khả năng phục hồi và hướng đến hạnh phúc lớn hơn.

Tiết chế là khả năng tự kiểm soát những ham muốn và cảm xúc xung động. Một nghiên cứu công bố trên Journal of Personality năm 2017 cho thấy khi sinh viên đại học điều chỉnh tốt hơn các xung động trong ngày, họ giảm cảm xúc tiêu cực và nâng cao mức độ hạnh phúc.

Aristoteles liên hệ đức tính này với tài chính và khuyên tránh keo kiệt. Nghiên cứu năm 2014 về trò chơi đàm phán tiền cho thấy sự keo kiệt góp phần gây căng thẳng thể chất và làm giảm nhận thức về hạnh phúc của cả hai bên tham gia.

Đức tính này biểu thị sự tư duy rộng lớn, nỗ lực trong các dự án cá nhân một cách cao quý mà không quá quan tâm đến chi phí hay cách tiết kiệm nhất.

Theo Aristoteles, người có đại lượng là người không bị dao động bởi may rủi, mà tận tâm với những giá trị sâu sắc và bền vững hơn là những thứ phù du. Một nghiên cứu trên Journal of Happiness Studies cho thấy tìm kiếm ý nghĩa sâu xa mang lại hạnh phúc lớn hơn so với chỉ tìm vui thú.

Lòng tốt biểu hiện sự nhân hậu và khả năng kiểm soát thái độ nóng giận. Aristoteles cho rằng đối xử tử tế với bản thân và người khác giúp gia tăng hạnh phúc, ngược lại sự hung hăng làm giảm khả năng quản lý cảm xúc và gây tổn hại tinh thần. Một nghiên cứu liên quan chỉ ra rằng tưởng tượng về hành vi hung hãn làm giảm mức độ hài lòng cuộc sống.

Ông đề cao sự thật thà và phản đối sự khoe khoang hoặc phóng đại không có căn cứ. Người trung thực cần có sự khiêm tốn chân thật, biết nhận thức bản thân mà không kiêu ngạo hay tự ti quá mức.

Với Aristoteles, công bằng không chỉ là vấn đề xã hội hay pháp lý mà còn là việc một người chọn bỏ qua lợi ích quá mức của mình và chấp nhận phần ít hơn hợp lý, để duy trì sự hài hòa.

Tha thứ biểu hiện sự nhạy cảm và quan tâm đến cảm xúc người khác, gồm cả sự khoan dung với lỗi lầm. Nhiều nghiên cứu cho thấy việc quyết tâm tha thứ có thể giúp giảm triệu chứng trầm cảm và lo âu.

Khiêm nhường là tránh những hành vi đáng xấu hổ dù có thể cám dỗ, có thể công khai hay riêng tư. Aristoteles nhấn mạnh chỉ khi tin rằng hành động đó là xấu mới có thể duy trì được đức tính này. Hành vi đạo đức góp phần khiến con người cảm thấy hạnh phúc và có mục đích rõ ràng trong cuộc sống.

Danh sách đức tính này được Aristoteles đề xuất trong bối cảnh xã hội Hy Lạp cổ đại dành cho nam giới thuộc tầng lớp thượng lưu, có nền giáo dục và hoàn cảnh thuận lợi. Nhà triết học Martha Nusbaum, trong tác phẩm "El conocimiento del amor", giải thích rằng những đức tính này đại diện cho các kinh nghiệm phổ quát trong đời người, dù mức độ và hoàn cảnh có khác nhau.

Aristoteles không chỉ là một triết gia mà còn là một nhà khoa học, với di sản tư tưởng là nền tảng trụ cột trong văn hóa Tây phương suốt hàng thiên niên kỷ, tiếp tục có ảnh hưởng sâu sắc đến triết học và các lĩnh vực xã hội cho đến ngày nay.