Anh đối mặt lựa chọn khó khăn trong ngân sách mùa thu vì chiến tranh Iran

Viện Nghiên cứu Kinh tế và Xã hội Quốc gia (NIESR) dự báo chiến tranh kéo dài ở Iran đang tạo sức ép đáng kể lên nền kinh tế Anh, trong đó giá dầu có lúc vượt ngưỡng 100 USD/thùng và eo biển Hormuz gần như bị đóng cửa từ tháng 3. Tình trạng này khiến lạm phát được dự báo tăng lên mức 3,8% trong bảy tháng tới, cao hơn nhiều so với các dự báo trước đó. Lạm phát cao gây áp lực lên chính phủ trong việc cân đối ngân sách công, đặc biệt khi các chi phí sinh hoạt duy trì ở mức cao.

Chỉ số giá năng lượng được đánh giá là nguyên nhân quan trọng khiến tăng trưởng kinh tế của Anh bị suy giảm. NIESR dự báo tăng trưởng nền kinh tế nước này chỉ đạt 1,1% năm 2023 và duy trì mức thấp này trong năm 2024, dẫn tới thiệt hại khoảng 28 tỷ bảng trong hai năm so với dự báo hồi tháng 1.

Thủ tướng Andy Burnham - người vừa nhậm chức gần đây - nhận được cảnh báo về gánh nặng kế thừa từ NIESR rằng chi tiêu công sẽ bị thu hẹp do lạm phát ăn mòn giá trị thực. Bên cạnh đó, mức lãi vay cao nhất trong nhóm 7 nền kinh tế phát triển (G7) cùng với nhu cầu chi tiêu mới và áp lực chi phí sinh hoạt đặt ra nhiều thách thức lớn cho ngân sách.

NIESR cho rằng Bộ trưởng Tài chính John Healey sẽ phải huy động thêm khoảng 24 tỷ bảng vào cuối thập kỷ để giữ vững dịch vụ công và các khoản phúc lợi theo giá trị thực. Viện nghiên cứu này cũng đã giảm dự báo về ngân sách chi tiêu khả dụng trong năm tới từ hơn 7 tỷ bảng xuống chỉ còn khoảng 3 tỷ bảng, khiến phạm vi tài chính để thực hiện các cam kết chính sách bị hạn chế đáng kể.

David Aikman - Giám đốc NIESR - nhấn mạnh việc gia tăng vay nợ để chi tiêu thêm sẽ là sai lầm, khiến nền kinh tế trở nên dễ bị tổn thương hơn khi đối mặt với các cú sốc trong tương lai, như các vấn đề về y tế hay kinh tế mới. Ông khuyến nghị các khoản chi tiêu mới trong quốc phòng hoặc hỗ trợ hộ gia đình cần được tài trợ thông qua tăng thuế hoặc tiết kiệm chi phí ở các lĩnh vực khác thay vì vay nợ thêm. Đồng thời, cần có nỗ lực quyết liệt để giảm nợ công nhằm tăng khả năng chống chịu cho nền kinh tế.

Thủ tướng Burnham đã công bố một số kế hoạch, trong đó bao gồm cam kết cải cách hệ thống chăm sóc xã hội người lớn theo mô hình miễn phí như NHS với chi phí dự kiến lên tới 18,5 tỷ bảng vào năm 2035. Ông cũng tập trung hỗ trợ cho nhóm một triệu bạn trẻ không tham gia giáo dục, đào tạo hay lao động (Neets), với các dịch vụ sức khỏe tâm thần mở rộng và cải tổ giáo dục.

Stephen Millard, Trưởng phòng dự báo kinh tế vĩ mô của NIESR, cho biết nền kinh tế Anh đã thể hiện sự bền bỉ trong nửa đầu năm 2023 nhưng dự báo sẽ chậm lại trong thời gian tới. Ông nhấn mạnh dù tình hình Trung Đông sớm ổn định thì lạm phát vẫn có xu hướng tăng và Bộ trưởng Tài chính phải đối mặt với các quyết định khó khăn để đảm bảo tài chính quốc gia, đặc biệt là khi thực hiện các chính sách giảm thuế VAT cho điện năng và thuế kinh doanh cho các quán rượu, hoặc giới hạn giá vé xe buýt 2 bảng.

Millard cũng lưu ý ưu tiên thay đổi hệ thống thuế thay vì tăng thuế hiện hành, như tiến tới áp dụng thuế giá trị đất thay thế thuế hội đồng và thuế chuyển nhượng bất động sản, thu hẹp các khoản miễn giảm VAT trên năng lượng hay quần áo trẻ em. Ngoài ra, cần gia tăng các biện pháp chống trốn thuế đối với cá nhân giàu có và doanh nghiệp.

NIESR dự báo áp lực chi tiêu thực sẽ giảm khoảng 4% vào cuối thập kỷ, tương đương khoảng 24 tỷ bảng theo giá năm 2023, buộc chính phủ Anh phải cân nhắc cẩn trọng trong ngân sách mùa thu sắp tới. Lạm phát được dự báo trung bình 3,1% năm 2026, đạt đỉnh 3,8% vào tháng 2/2027 và chỉ trở về mức mục tiêu 2% của Ngân hàng Anh vào đầu năm 2029 thay vì năm 2028 như dự báo trước.

Cuộc họp của Ngân hàng Anh dự kiến diễn ra vào thứ Năm, trong khi thị trường tài chính dự đoán ngân hàng sẽ giữ lãi suất ổn định trước khi tăng lên 4% trong năm 2023.