Quyền cơ bản bị đe dọa nghiêm trọng trong kỷ nguyên của các nhà tài phiệt và vận động hành lang doanh nghiệp

Tại Mỹ và Anh, quyền con người và quyền biểu tình đang bị đe dọa nghiêm trọng dưới sự ảnh hưởng của các nhà tài phiệt và các tổ chức vận động hành lang doanh nghiệp. Theo các quan sát, chính quyền Mỹ dưới thời Donald Trump, qua các quan chức như Marco Rubio, Stephen Miller và Scott Bessent, đã chuyển hướng nỗ lực chống khủng bố từ nhóm Hồi giáo cực đoan sang các nhóm chính trị cánh tả. Họ đã dẫn chứng các mối đe dọa từ cách đây hàng chục năm mà không có bằng chứng cụ thể, nhằm biện minh cho sự thay đổi này.

Tranh cãi càng tăng khi Bộ Ngoại giao Mỹ phát hành báo cáo nhằm liên kết các nhà lập pháp, nhà báo và nhà hoạt động cánh tả với chính phủ Cuba – một biện pháp được cho là nhằm làm giảm uy tín các nhóm này. Đây không phải chiến thuật mới, khi trong lịch sử, những người như phát xít Đức từng tiến hành chiến dịch tương tự nhằm gán ghép người phản đối là thành phần cộng sản quốc tế để đàn áp bất đồng chính kiến.

Đại diện chính quyền Trump còn có phát ngôn đặc biệt gây sốc, khi ông Stephen Miller mô tả người biểu tình chống phát xít không giống "người bình thường" và là hiện thân của sự thù hận nội tâm. Phát ngôn này cho thấy sự phân biệt và bài xích với các nhóm phản đối chính trị. Chính quyền này cũng nhằm vào quyền của bồi thẩm đoàn trong việc tuyên vô tội người bị xét xử, biện pháp từng bị hạn chế tại nhiều nước nhằm giảm bớt sự công bằng trong xét xử.

Ở Anh, sự tấn công vào các quyền cơ bản cũng rõ nét không kém. Việc truy tố các cá nhân vì việc cầm biểu ngữ hay nhắc nhở quyền xét xử của bồi thẩm đoàn thể hiện xu hướng chính trị ngày càng hạn chế quyền biểu tình và công lý độc lập. Thậm chí, một luật sư đã bị xét xử vì bảo vệ quyền này, đánh dấu lần đầu tiên trong lịch sử nước Anh có người bị buộc tội khinh thường tòa án chỉ vì diễn thuyết bảo vệ khách hàng của mình.

Sự suy giảm quyền cơ bản không chỉ là vấn đề nội bộ mà còn được cho là kết quả của một chiến dịch toàn cầu có tổ chức. Các nhóm vận động như American Legislative Exchange Council (ALEC), được hỗ trợ bởi các doanh nghiệp lớn và nhà tài phiệt, đã thiết kế các "mô hình luật" để thẩm định và áp dụng trên nhiều khu vực, nhằm hạn chế quyền phản kháng, bình đẳng chính trị và bảo vệ môi trường.

Tại Anh, loạt luật chống biểu tình nghiêm ngặt đã xuất hiện dưới sức ép từ các vận động hành lang và các tổ chức truyền thông. Hệ quả là nhiều người bị kết án tù với các cáo buộc như diễu hành chậm hoặc gây ảnh hưởng tính cộng đồng. Luật mới nhất cho phép cảnh sát đóng cửa các cuộc biểu tình nếu đánh giá chúng gây "tác động tích lũy" tới cộng đồng, hạn chế nghiêm trọng quyền biểu tình hiệu quả.

Bên cạnh đó, chiến lược gọi các nhà hoạt động cánh tả là khủng bố đang trở thành chiêu trò thường thấy, được củng cố dưới ánh sáng của các định nghĩa về khủng bố mở rộng. Một số vụ án ở Anh chứng minh rõ điều này khi các nhà hoạt động Palestine đã bị kết tội khủng bố dựa trên quyết định của thẩm phán, dù các bồi thẩm đoàn không được thông báo về cáo buộc đó trong phiên tòa trước đó.

Việc mở rộng các phạm trù khủng bố, áp dụng các án phạt nghiêm khắc hơn cho các hành động biểu tình hoặc phá hoại tài sản nhỏ như sơn đỏ cửa hàng ngân hàng là dấu hiệu cho thấy quyền tự do chính trị và biểu đạt đang bị tước đoạt dưới sức ép của các nhóm lợi ích tài chính.

George Monbiot, cây bút của Guardian, cảnh báo rằng không có quyền nào là an toàn trước làn sóng tấn công này. Các quyền cơ bản dù có từ lâu đời cũng có thể mất đi nếu không được bảo vệ quyết liệt, và đây chính là thời điểm để lên tiếng và đấu tranh trước nghịch cảnh này.