Tân Bộ trưởng Tài chính Anh John Healey đối mặt với nhiều thách thức tài chính

Thủ tướng Anh Andy Burnham đã làm nhiều người kinh ngạc khi bổ nhiệm John Healey, cựu Bộ trưởng Quốc phòng, làm Bộ trưởng Tài chính mới thay vì Shabana Mahmood – người được dư luận và nhiều đồng minh trong đảng Lao động dự đoán sẽ đảm nhận vị trí quan trọng này. Vụ bổ nhiệm diễn ra vào tối thứ Hai, gây xôn xao tại Westminster và trong các giới chính trị và kinh tế Anh.

Healey vừa từ chức Bộ trưởng Quốc phòng cách đây năm tuần trong bối cảnh tranh cãi với Thủ tướng Keir Starmer về ngân sách quốc phòng dự kiến. Việc ông trở lại chính trường với vai trò người quản lý tài chính công cho thấy những chuyển biến đáng chú ý trong chính sách của chính phủ mới.

Ngày thứ Ba, ông Burnham công bố quyết định xóa bỏ thuế giá trị gia tăng (VAT) 5% trên hóa đơn tiền điện dành cho các hộ gia đình cá nhân, qua đó mỗi hộ gia đình sẽ được giảm khoảng 45 bảng Anh (hơn 50 euro) mỗi năm. Đây là động thái nhằm hỗ trợ người dân vượt qua khủng hoảng chi phí sinh hoạt đang diễn ra, giúp tạo điều kiện tài chính thoải mái hơn cho người dân trong bối cảnh khó khăn kinh tế.

Tuy nhiên, quyết định này cũng đồng nghĩa với việc Kho bạc Hoàng gia Anh sẽ mất đi khoảng 850 triệu bảng mỗi năm, tạo áp lực lớn cho cân đối ngân sách. Một số chuyên gia và cựu chính khách như Darren Jones hay Ruth Curtice đã bày tỏ lo ngại vì chưa rõ nguồn đảm bảo ngân sách cho chính sách này.

Việc bổ nhiệm Healey được xem là tín hiệu cho thấy chính phủ sẽ tăng ngân sách quốc phòng. Healey trước đây đã chỉ trích kế hoạch ngân sách quốc phòng dài hạn của người tiền nhiệm Starmer, kêu gọi nâng chi tiêu quốc phòng từ 2,7% lên 3,0% GDP vào năm 2030 và từng đề xuất phát hành "trái phiếu chiến tranh" để huy động nhanh nguồn lực tài chính phục vụ quốc phòng.

Ngân sách quốc phòng Anh đang được xem là thiếu hụt trong một số lĩnh vực quan trọng, do đó kế hoạch tăng chi tiêu sẽ ảnh hưởng đến các mảng ngân sách khác, có thể tạo ra các khoản thiếu hụt tài chính lớn ở nơi khác trong ngân sách nhà nước.

Người kế nhiệm Healey ở vị trí Bộ trưởng Quốc phòng là Wes Streeting, đồng thời sự bổ nhiệm này củng cố thêm tư tưởng trung dung, cánh hữu xã hội dân chủ trong đảng Lao động của ông Burnham, trong khi phe cánh tả kỳ vọng vào Ed Miliband, người hiện chuyển từ Bộ Năng lượng sang Bộ Ngoại giao.

Ở vị trí Bộ trưởng Tài chính, Healey sẽ phải đối mặt với bài toán khó về cân đối ngân sách khi tài chính công Anh hiện chịu áp lực lớn. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã cảnh báo rằng Anh khó có thể tăng chi tiêu đáng kể trong bối cảnh nợ công lên tới gần 3 nghìn tỷ bảng (khoảng 95% GDP).

Hội đồng trách nhiệm ngân sách Anh (Office for Budget Responsibility - OBR) dự báo thâm hụt ngân sách của năm tài khóa kết thúc tháng 4/2026 vào khoảng 4,3% GDP, với nợ công dự kiến giảm dần đến năm 2030. Tuy nhiên, các chi phí trả nợ lãi ngày càng tăng cao với mức gần 110 tỷ bảng trong năm tài khóa vừa qua, chiếm gần 10% chi tiêu chính phủ tổng cộng.

Thủ tướng Andy Burnham cam kết sẽ tuân thủ các nguyên tắc tài khóa hiện hành, trong đó yêu cầu giảm tỉ lệ thâm hụt vào cuối nhiệm kỳ. Nhưng ông cũng nhấn mạnh mong muốn tìm kiếm "khoảng không gian" dành cho việc tăng chi tiêu và đầu tư.

Một số chuyên gia dự đoán chính phủ có thể áp dụng các chính sách thuế cao hơn đối với nhóm thu nhập cao hoặc tăng thuế vốn để tăng nguồn thu trong kỳ ngân sách mùa thu tới. Tuy nhiên, Burnham khẳng định không có kế hoạch nâng thuế thu nhập cao nhất trở lại mức 50%. Các ngân hàng tại London cũng đang lo ngại về khả năng tăng thuế đối với lợi nhuận của họ dưới chính quyền Lao động mới.

Việc bổ nhiệm John Healey hiện vẫn đang được theo dõi chặt chẽ như một bước đi quan trọng của chính phủ Anh nhằm giải quyết các thách thức tài chính và chính sách quốc phòng trong bối cảnh kinh tế đầy khó khăn và nhiều biến động trên sân khấu chính trị quốc tế.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.