Ấn Độ đề xuất luật mới chống deepfake AI giữa bùng nổ lừa đảo mạng

Trước sự gia tăng của các vụ lừa đảo mạng và clip giả mạo nhằm vào các tướng lĩnh quân đội, Ấn Độ đang lên kế hoạch ban hành luật mới để đối phó với deepfake AI và các hình thức mạo danh. Đề xuất này nhắm tới việc lấp đầy khoảng trống pháp luật hiện có bằng cách quy định rõ các mức phạt cho hành vi tạo deepfake và các trò lừa đảo số khác.

Bên cạnh đó, luật cũng đề cập đến việc xử lý các vụ lừa đảo “bắt chẹt số” qua video, trong đó tội phạm giả danh cảnh sát, quan chức ngân hàng trung ương hoặc cơ quan chính phủ, dùng cuộc gọi video để đe dọa và ép buộc người bị hại chuyển tiền nhằm né tránh bị xử lý pháp lý. Những người bị kết án có thể bị đóng băng tài sản hoặc tài khoản ngân hàng, theo báo chí địa phương.

Hiện tại, các nền tảng trực tuyến ở Ấn Độ có nghĩa vụ gắn nhãn các video deepfake là do AI tạo ra và phải cho phép truy xuất nguồn gốc. Các nội dung deepfake phải được gỡ bỏ trong vòng ba giờ khi có lệnh từ chính quyền hoặc tòa án, còn hình ảnh riêng tư bị chỉnh sửa phải được xóa trong hai giờ.

Tuy vậy, luật hiện hành vẫn còn nhiều điểm hạn chế khi các vụ deepfake ngày càng tinh vi hơn. Luật sư cao cấp toà án tối cao Ấn Độ, Pavan Duggal, cho biết nhu cầu thiết lập quy định mới là cấp bách để đối phó với tội phạm mạng ngày càng phức tạp. Ông lấy ví dụ vụ clip giả mạo cựu Tổng tham mưu trưởng quân đội Upendra Dwivedi, coi đây là “mối nguy quốc gia”.

Một clip bị phát tán cho thấy ông Dwivedi từ chức trong lúc phản đối và chuyển giao vị trí cho người kế nhiệm Dhiraj Seth. Chính phủ Ấn Độ đã lên tiếng bác bỏ video này, gọi đây là “video bị chỉnh sửa kỹ thuật số” được lan truyền bởi các tài khoản tuyên truyền từ Pakistan.

Clip giả mạo khác được lan truyền cho thấy ông Dwivedi có phong cách chỉ huy không hiệu quả trong chiến dịch quân sự Operation Sindoor chống lại Pakistan năm trước. Trung tâm kiểm chứng chính thức của Ấn Độ đã đăng tải trên mạng xã hội vào tháng 5 để khẳng định những video này là giả mạo.

Trong một vụ án riêng, tháng 4, cơ quan điều tra phát hiện một âm mưu tại Ahmedabad khi tội phạm dùng video deepfake AI để xâm nhập hệ thống xác thực sinh trắc học quốc gia, đánh cắp thông tin cá nhân nhằm lấy các khoản vay gian lận.

Pavan Duggal nhận định các vụ video giả mạo nhằm vào giới quân đội cao cấp thể hiện mức độ nghiêm trọng khi phương tiện truyền thông tổng hợp có thể bị biến thành “vũ khí để làm suy yếu niềm tin công chúng vào các tổ chức quốc gia và gây hoang mang xã hội”.

Qausar Khan, đối tác tại công ty luật M.S. Khan & Associates ở Ấn Độ, cho rằng các vụ deepfake nhắm vào ông Dwivedi đã là “tiếng chuông cảnh báo” để thắt chặt luật pháp. Ông nhấn mạnh khi quân đội bị tấn công, không chỉ là lừa đảo hay làm mất thể diện mà còn giống như chiến tranh tâm lý.

Pavan Duggal bày tỏ lo ngại thời gian 3 giờ để loại bỏ deepfake có thể không đủ hiệu quả trong việc ngăn chặn ảnh hưởng, đặc biệt với các video nhắm vào các sĩ quan cấp cao. "Thiệt hại với an ninh quốc gia được tạo ra ngay khi video lan truyền chứ không phải lúc chúng bị gỡ bỏ," ông nói.

CEO của Resemble AI, Zohaib Ahmed, cho rằng Ấn Độ đặc biệt dễ bị tấn công bởi deepfake do quy mô người dùng trực tuyến và thanh toán số lớn. Điều này tạo môi trường thuận lợi cho các hành vi gian lận, chiến dịch chính trị và công kích danh tiếng.

Nhiều nước châu Á đã ban hành luật chặt chẽ hơn để chống deepfake và hạn chế tác hại trực tuyến. Ví dụ, Việt Nam yêu cầu nhà cung cấp AI phân loại hệ thống theo mức độ rủi ro và phải dán nhãn cho nội dung AI tạo ra, Singapore cũng có luật bảo vệ nạn nhân khỏi tổn hại trên mạng và luật chống tội phạm kỹ thuật số có liên quan.

Theo báo cáo của Liên Hiệp Quốc năm nay, thiệt hại do lừa đảo trực tuyến ở khu vực Đông Á, Đông Nam Á, Australia và New Zealand từ 88,3 đến 114,1 tỷ USD năm 2025.

Giới luật sư Ấn Độ có ý kiến khác nhau về phương hướng sửa đổi luật để chống deepfake. Qausar Khan cho rằng việc sửa đổi Đạo luật Công nghệ Thông tin (Information Technology Act) hiện hành có thể là giải pháp nhanh hơn vì khung pháp lý đã có nhưng vấn đề chính là năng lực thực thi chưa hiệu quả.

Pavan Duggal nhấn mạnh các quy định hiện nay được ban hành khi AI và deepfake chưa phổ biến nên không còn phù hợp. Ông ủng hộ việc xây dựng luật riêng biệt để đối phó với deepfake, gọi đây là “vũ khí gây méo mó thông tin hàng loạt” thay vì chỉ dựa vào các quy định rời rạc hiện tại.

Những động thái mới này phản ánh sự cấp bách tại Ấn Độ trong việc ứng phó với tội phạm công nghệ ngày càng tinh vi và tác động lớn về mặt an ninh quốc gia cũng như xã hội.