Cuộc tranh luận văn học giữa Juan José Saer, Mario Vargas Llosa và các nhà văn Mỹ Latinh

Nhà văn Argentina Juan José Saer từng lên tiếng phê phán phong cách viết của Paulo Coelho và Mario Vargas Llosa, cho rằng có sự thiếu tương xứng trong việc những tác giả này ngưỡng mộ các nhà văn vĩ đại nhưng lại không thể hiện được đẳng cấp tương đương trong tác phẩm của mình. Saer ví von rằng, người ta không thể cùng lúc ngưỡng mộ Shakespeare và lại viết theo lối của Paulo Coelho, thể hiện sự khác biệt rõ nét về chất lượng và phong cách văn chương.

Đặc biệt, Saer chỉ ra sự mâu thuẫn trong việc Coelho ngưỡng mộ cùng lúc Jorge Luis Borges và Jorge Amado, điều mà ông cho là dấu hiệu của “hẩm hiu trong phán đoán thẩm mỹ”. Tương tự, Saer cũng đặt câu hỏi về sự liên hệ giữa Mario Vargas Llosa với Gustave Flaubert, nhà văn Pháp nổi tiếng với nguyên tắc đặt từ ngữ đúng đắn vào đúng chỗ trong tiểu thuyết. Ông cho rằng Vargas Llosa không mang trong mình dấu ấn gì toát lên từ Flaubert dù thường khẳng định ông là tác giả ưa thích của mình.

Saer cũng nhấn mạnh sự trái ngược sâu sắc giữa phong cách làm việc của Vargas Llosa và nhà văn Uruguay Juan Carlos Onetti. Vargas Llosa nổi tiếng với tính kỷ luật, chu đáo trong việc viết lách hằng ngày theo kế hoạch chi tiết, còn Onetti rất tự do, chỉ viết khi cảm hứng đến. Sự khác biệt này từng được họ thổ lộ rõ trong một cuộc gặp mặt của Pen Club tại San Francisco, khi Onetti ví von mối quan hệ của Vargas Llosa với văn chương như một cuộc hôn nhân nghiêm túc, trong khi ông thì có những mối liên hệ lén lút, tựa những cuộc tình vụng trộm.

Câu chuyện về hai tác giả còn gắn liền với giải thưởng Rómulo Gallegos năm 1966, khi cả hai đều tranh giải với bộ tiểu thuyết mang chủ đề về nhà thổ: Vargas Llosa với "La casa verde" còn Onetti với "Juntacadáveres". Theo truyền thuyết, Onetti từng bình luận rằng chiến thắng thuộc về Vargas Llosa vì nhà thổ trong "La casa verde" có cả dàn nhạc, còn nhà thổ trong tác phẩm của ông thì không.

Dù có những mâu thuẫn, Vargas Llosa vẫn bày tỏ sự ngưỡng mộ đối với Onetti và nhiều nhà văn Mỹ Latinh khác, nhưng cũng từng có những nhận xét không mấy tích cực với Martin Adán và Manuel Puig. Ví dụ, trong một bài phê bình dành cho "Manuel Puig và con nhện", Vargas Llosa cho rằng Puig không quan tâm thực sự đến văn chương, thậm chí tránh né khi đề cập đến chủ đề này trong các cuộc trò chuyện.

Ngược lại, sự thiếu mặn mà của Puig với Vargas Llosa cũng có thể là thực tế hoặc đơn thuần là một phản ứng cá nhân. Cần lưu ý rằng không phải nhà văn nào cũng thích thảo luận về nghề của mình, và thường những người nói nhiều về nghề hay văn chương đôi khi lại là những người tác phẩm không ấn tượng.

Saer cũng không đánh giá cao Manuel Puig, và cảm thấy khó chấp nhận việc những người yêu thích tác phẩm của Puig cũng đồng thời có thể đánh giá đúng giá trị tác phẩm của ông. Người bạn thân Alan Pauls, vừa là người hâm mộ Saer vừa yêu mến Puig, từng chỉ ra điều này khiến Saer khó chịu và ảnh hưởng đến tâm trạng ông.

Chính sự đa dạng trong gu thưởng thức và quan điểm về văn chương đã tạo nên một bức tranh phong phú nhưng cũng đầy tranh cãi trong giới văn học Mỹ Latinh, nơi không ai có thể đơn giản nói rằng mình nắm giữ “lời cuối cùng” về thẩm mỹ hay giá trị nghệ thuật.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.