Lần đầu tiên quan sát trực tiếp vụ bùng phát mạnh từ hố đen siêu khối lượng tại thiên hà IC 3599

Bằng công nghệ quan sát hiện đại, các nhà thiên văn đã ghi nhận một cách trực tiếp vụ bùng phát mạnh mẽ của hố đen siêu khối lượng nằm ở trung tâm thiên hà IC 3599, cách Trái Đất khoảng 280 triệu năm ánh sáng. Đây là lần thứ ba trong hơn ba thập kỷ sự kiện tương tự được phát hiện, tuy nhiên những lần trước chỉ có thể nghiên cứu sau khi hiện tượng đã kết thúc. Việc lần đầu tiên theo dõi vụ bùng phát này theo thời gian thực giúp công chúng và giới khoa học có cái nhìn sâu sắc về cơ chế hoạt động của các hố đen siêu khối lượng.

Vào tháng 10 năm 2025, đài quan sát không gian Swift phát hiện tín hiệu tăng sáng đột ngột của thiên hà IC 3599. Ngay sau đó, các kính thiên văn mặt đất, bao gồm Đài quan sát núi Kavkaz, đã nhanh chóng phối hợp để theo dõi và ghi nhận diễn biến tiến triển của hiện tượng từ giai đoạn đầu tiên.

Trong quá trình bùng phát, độ sáng của đối tượng này tăng lên gấp khoảng 50 lần so với trạng thái bình thường. Các nhà nghiên cứu còn phát hiện ra tín hiệu tia X thay đổi theo chu kỳ khoảng 7,4 giờ, điều này cho thấy sự biến đổi phức tạp trong vùng xung quanh hố đen.

Phân tích phổ ánh sáng đã xác định sự hiện diện của nhiều đường phát xạ, đặc biệt là các vạch phát xạ của sắt bị ion hóa mạnh. Điều này cho thấy vụ bùng phát không chỉ ảnh hưởng vùng gần hố đen mà còn tác động tới khí ở khu vực xa hơn rất nhiều.

Khối lượng của hố đen trung tâm được ước tính khoảng hai triệu lần khối lượng Mặt Trời. Các nhà khoa học cho rằng chu kỳ bùng phát lặp lại nhiều lần có liên quan đến sự không ổn định của đĩa bồi tụ xung quanh hố đen. Khi vật chất tích tụ ở đĩa, áp suất bức xạ tại các vùng bên trong đĩa tăng lên đến mức tới hạn, gây ra dòng khí đột ngột đổ vào hố đen và tạo ra sự bùng nổ năng lượng dữ dội.

Sau mỗi lần bùng phát, đĩa bồi tụ sẽ bị giảm phần lớn vật chất, đồng thời nguội dần rồi bắt đầu tích tụ lại, dẫn đến chu kỳ phát triển tiếp theo. Mặc dù vậy, các sự kiện này không tuân theo chu kỳ thời gian cố định: khoảng cách giữa lần bùng phát đầu và lần thứ hai là khoảng 19,5 năm, trong khi khoảng thời gian giữa lần thứ hai và lần thứ ba giảm xuống còn khoảng 15,7 năm.

Việc nghiên cứu trực tiếp những hiện tượng này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về quá trình tương tác vật chất với hố đen mà còn mở ra cánh cửa khám phá cấu trúc và tiến hóa của các hố đen siêu khối lượng trong vũ trụ.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.