Xuất khẩu tàu ngầm của Hàn Quốc gặp khó khăn vì lý do chiến lược và kinh tế

Hàn Quốc mất hợp đồng tàu ngầm tại Canada do yếu tố liên minh quân sự

Việc Hàn Quốc thất bại trong cuộc đua cung cấp tàu ngầm cho dự án Canadian Patrol Submarine Project (CPSP) của Canada đã hé lộ những thách thức lớn mà ngành công nghiệp quốc phòng nước này đang phải đối mặt. Mặc dù giá cả, tốc độ giao hàng và công nghệ vẫn rất cạnh tranh, nhưng trong quyết định chọn đối tác, Canada đã ưu tiên công ty Đức ThyssenKrupp Marine Systems do các yếu tố liên minh NATO và chính sách ưu tiên đối tác trong cùng khối an ninh hơn. Shin Jong-woo, Tổng thư ký Diễn đàn Quốc phòng và An ninh Hàn Quốc nhận định thất bại này đã làm giảm nhiệt thành công của ngành quốc phòng Hàn Quốc gần đây và cảnh báo triển vọng xuất khẩu tàu ngầm có thể ảm đạm trong tương lai gần.

Đây là cú sốc thứ hai trong chưa đầy một năm dành cho Hanwha Ocean, công ty đóng tàu biển Hàn Quốc đứng sau đề xuất CPSP. Trước đó, công ty cũng đã bị loại khỏi hợp đồng trị giá gần 4,8 tỷ USD của Ba Lan dành cho ba tàu ngầm sử dụng công nghệ động cơ không độc lập khí (AIP) trong chương trình Orka, khi Ba Lan chọn mẫu Blekinge do xưởng Saab Kockums của Thụy Điển thiết kế thay vì các đề xuất từ Hàn Quốc hoặc Đức. Hiện Hanwha Ocean vẫn là nhà cung cấp dự phòng cho dự án Canada nhưng phải đối mặt với nguy cơ cần tái cấu trúc nếu không tìm được đơn hàng mới.

Chính sách EU và các liên minh ảnh hưởng trực tiếp đến đơn hàng quốc phòng

Năm ngoái, Liên minh châu Âu ra mắt cơ chế tài chính trị giá 150 tỷ euro gọi là SAFE (Security Action for Europe) nhằm hỗ trợ mua sắm chung các hệ thống đạn dược, phòng không và thiết bị bay không người lái cho các nước thành viên thông qua các khoản vay ưu đãi. Đây được xem là yếu tố chính làm tăng rào cản cho những nhà cung cấp quốc phòng bên ngoài khu vực, trong đó có Hàn Quốc, khi EU đẩy mạnh phát triển cơ sở công nghiệp quốc phòng riêng. Canada vừa mới gia nhập khuôn khổ này, tạo thêm động lực tài chính và chính trị để nước này lựa chọn nền tảng do châu Âu thiết kế.

Thị trường xuất khẩu tàu ngầm của Hàn Quốc đang thu hẹp

Indonesisa là thị trường xuất khẩu tàu ngầm thành công nhất của Hàn Quốc với ba tàu ngầm lớp Nagapasa dựa trên mẫu thiết kế KSS-I được giao cho Hải quân Indonesia thông qua hợp đồng vượt hơn 1 tỷ USD, bao gồm chuyển giao công nghệ và hợp tác xây dựng nội địa. Tuy nhiên, hợp đồng cho lô thứ hai gồm ba tàu đã bị hủy bỏ khi Indonesia chuyển sang lựa chọn tàu Scorpene của Pháp. Ngoài ra, Hàn Quốc cũng đã đưa ra các đề xuất xuất khẩu tàu ngầm KSS-III cho Philippines và tích cực tiếp cận các thị trường hiện đại hóa hạm đội như Peru, Ai Cập, Saudi Arabia và Hy Lạp.

Dù nỗ lực đa dạng hóa, các chuyên gia cảnh báo ngành đóng tàu ngầm Hàn Quốc có thể sớm không còn đơn hàng dồn ứ sau khi hoàn thành chương trình chế tạo ba chiếc KSS-III nâng cấp cho hải quân trong nước vào năm 2029. Chiếc tàu KSS-III đầu tiên phiên bản nâng cấp đã được hạ thủy vào tháng 10 năm ngoái, hai chiếc tiếp theo đang trong giai đoạn thử nghiệm hoặc đóng mới, nhưng chưa có dự án tàu ngầm diesel-điện thế hệ tiếp theo được công bố.

Thách thức từ chính sách quốc tế và yêu cầu liên kết chiến lược

Jang Won-joon, phó giáo sư công nghệ quốc phòng tại Đại học Quốc gia Jeonbuk, cho biết Hàn Quốc từng được hưởng lợi nhờ nhu cầu cấp bách của châu Âu cho thiết bị quân sự khi Nga xâm lược Ukraine, nhưng hiện các nước châu Âu đã trở về chiến lược mua sắm truyền thống, tập trung phát triển ngành công nghiệp quốc phòng dựa trên sự liên kết chiến lược trong khu vực. Với NATO chiếm khoảng 55% thị trường quốc phòng toàn cầu và ưu tiên nhà cung cấp có thể hỗ trợ về quân sự trong trường hợp xung đột, Hàn Quốc ngày càng bị đẩy ra ngoài lề.

Jang khuyến nghị các công ty Hàn Quốc nên xây dựng quan hệ “liên minh bán chính thức” bao gồm hợp tác sản xuất chung, phát triển công nghệ và đồng phát triển với các nước NATO và khách hàng tiềm năng thay vì chỉ cạnh tranh dựa trên năng lực cá nhân. Seoul và NATO đã đồng ý bắt đầu đàm phán về thỏa thuận khung mua sắm quốc phòng có thể giúp các công ty Hàn Quốc tham gia vào các chương trình mua sắm chung của liên minh.

Ông cũng bác bỏ quan ngại về việc tăng cường hợp tác với NATO sẽ làm căng thẳng với Trung Quốc hoặc Nga, cho rằng điều này sẽ khiến Hàn Quốc được đối xử bình đẳng hơn với các quốc gia này.

Tương lai ngành đóng tàu ngầm Hàn Quốc đứng trước nhiều thách thức

Ngành công nghiệp đóng tàu ngầm của Hàn Quốc gồm khoảng 100 đến 150 nhà cung cấp chủ chốt và có thể lên tới 300 công ty nếu tính cả nhà thầu phụ. Một chuyên gia giấu tên cảnh báo nếu không có sự hỗ trợ kịp thời, hệ sinh thái đóng tàu ngầm có thể sụp đổ. Các nhà đóng tàu lớn đa ngành có thể giảm thiểu khó khăn, nhưng các công ty nhỏ, chuyên biệt có nguy cơ cao hơn.

Hàn Quốc có kế hoạch đóng tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân nhưng cần đàm phán lại thỏa thuận hợp tác hạt nhân với Mỹ và dự kiến phải mất nhiều năm mới có thể hiện thực hóa hợp đồng. Nhiều chuyên gia nhận định công nghệ và hạ tầng cho tàu ngầm hạt nhân hoàn toàn khác biệt với tàu ngầm diesel-điện.

Đáng chú ý, giới chuyên gia cho rằng chính sách đối ngoại lưỡng lự của Hàn Quốc cũng làm hạn chế khả năng mở rộng xuất khẩu quốc phòng. Lee Il-woo, nhà phân tích cấp cao tại Korea Defence Network, cho rằng chính phủ có thể duy trì dây chuyền sản xuất bằng cách đặt mua thêm tàu ngầm truyền thống nhưng hiện chưa cho thấy dấu hiệu quan tâm tới việc này.

Thay vì chỉ tập trung vào tàu ngầm truyền thống, Shin Jong-woo cho rằng các xưởng đóng tàu Hàn Quốc có thể chuyển hướng sang phát triển các loại tàu ngầm không người lái cỡ lớn, tận dụng khả năng lĩnh vực trí tuệ nhân tạo dẫn đầu của quốc gia. Đây có thể là lợi thế tiên phong quan trọng cho ngành quốc phòng Hàn Quốc trong tương lai khi tàu ngầm không người lái ngày càng đóng vai trò lớn trong an ninh hàng hải.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.