Mỹ áp thuế mới vào 7 quốc gia Đông Nam Á gây ảnh hưởng xấu đến uy tín Washington

Mới đây, Mỹ đã quyết định áp mức thuế từ 10 đến 12,5% lên hàng hóa xuất khẩu từ 60 nền kinh tế trên thế giới, trong đó có bảy nước khu vực Đông Nam Á thuộc ASEAN. Các quốc gia bị ảnh hưởng nặng nhất bao gồm Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam. Trong khi đó, Malaysia, Indonesia và Campuchia chịu mức thuế thấp hơn do được đánh giá đã có nhiều nỗ lực trong việc tăng cường thực thi các quy định chống lao động cưỡng bức.

Đại diện Thương mại Mỹ, Jamieson Greer, cho biết động thái này nhằm “chấn chỉnh những hành vi vi phạm nhân quyền đồng thời khắc phục các thực tiễn thương mại xuyên tạc”. Động thái được đưa ra sau cuộc điều tra liên quan đến việc sử dụng lao động cưỡng bức trong các chuỗi cung ứng của các quốc gia trên.

Đáng chú ý, chỉ một ngày trước khi áp thuế, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã khẳng định cam kết “hỗ trợ ASEAN 100%” trong cuộc họp với các bộ trưởng ngoại giao Đông Nam Á tại Manila, sự kiện có sự tham gia của Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị. Ngày hôm sau, Đại sứ Mỹ tại ASEAN, Kevin Kim, tuyên bố Washington theo đuổi thương mại công bằng và có đi có lại, đồng thời cho biết Mỹ sẽ tiếp tục làm việc để cải thiện quan hệ với các quốc gia ASEAN.

Đại diện các nước trong khu vực cũng lên tiếng tôn trọng quyết định và các quá trình của Mỹ. Người phát ngôn Phủ Tổng thống Philippines Claire Castro nhấn mạnh nước này có chính sách nghiêm ngặt chống lao động cưỡng bức. Bộ Thương mại và Công nghiệp Singapore cũng khẳng định không chấp nhận bất kỳ hành vi lao động cưỡng bức nào và đang thực thi các khung pháp lý toàn diện để ngăn chặn vấn đề này. Indonesia được đánh giá là đã chủ động trong việc phòng chống lao động cưỡng bức, theo phát ngôn của Bộ Kinh tế nước này.

Một số mặt hàng được miễn trừ khỏi thuế, bao gồm các linh kiện cho công nghệ quan trọng như bán dẫn, cũng như những sản phẩm đã áp thuế từ trước như linh kiện ô tô. Chuyên gia quan hệ quốc tế Deryk Baladjay thuộc Đại học De La Salle nhận định Washington định hình đợt thuế này như một biện pháp thực thi nhân quyền và thương mại, không phải là một biện pháp bảo hộ toàn diện trái với các quy tắc thương mại quốc tế.

Ông cũng lưu ý các miễn trừ nhằm giảm thiểu sự gián đoạn đối với các chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, nhà khoa học chính trị Vu Lam đánh giá đây là hình ảnh tiêu cực về chính sách của Mỹ tại khu vực, dù điều này đã không gây bất ngờ với các quốc gia ASEAN.

Chuyên gia Jaideep Singh thuộc Viện Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế Malaysia cho rằng thuế mới là bước tiếp theo trong chính sách xây dựng hàng rào thuế theo kiểu Trump, song khó có thể làm thay đổi đáng kể mối quan hệ kinh tế Mỹ - ASEAN so với năm trước.

Các quốc gia trong ASEAN sẽ chịu ảnh hưởng không đồng đều từ đợt thuế này. Ahmed Albayrak từ Viện Lowy cho biết Việt Nam và Campuchia sẽ bị ảnh hưởng nhiều hơn do xuất khẩu sang Mỹ chiếm tỷ trọng lớn trong GDP, trong khi Singapore hay Philippines có thể chịu tác động ít hơn.

Thái Lan cũng được dự báo sẽ chịu ảnh hưởng đáng kể do các mặt hàng xuất khẩu chính như hải sản đông lạnh, cao su và thiết bị gia dụng không nằm trong diện miễn thuế. Khoản đầu tư chiến lược 2,5 tỷ USD của Mỹ vào các lĩnh vực an ninh, trí tuệ nhân tạo và trung tâm dữ liệu trong khu vực có thể không đủ bù đắp tác động tiêu cực lên sản xuất và nông nghiệp.

Ông Kevin Chen từ Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam nhận xét rằng tuy lãnh đạo Mỹ có những lời lẽ tích cực khi thăm Đông Nam Á, nhưng các hành động thực tế như áp thuế sẽ khiến các nước trong khu vực cân nhắc kỹ lưỡng trước khi tin tưởng Washington.

Ngoài ra, dù ASEAN nỗ lực đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, Mỹ vẫn là điểm đến thương mại quan trọng. Các chuyên gia nhận định tác động của thuế lên đầu tư trực tiếp nước ngoài của Mỹ vào khu vực sẽ không quá lớn, đồng thời các nước ASEAN phần lớn đang tránh đối đầu trực tiếp và cố gắng duy trì đối thoại với Washington.