Mỹ áp thuế mới tác động tới uy tín của chính quyền Trump trong ASEAN

Mỹ đã áp dụng một loạt thuế mới đối với hàng hóa nhập khẩu từ bảy quốc gia Đông Nam Á, trong đó Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam chịu mức thuế cao nhất từ 10 đến 12,5%. Động thái này xuất phát từ cáo buộc sử dụng lao động cưỡng bức được Mỹ phát hiện trong các cuộc điều tra gần đây. Mỹ đánh giá đây không chỉ là vấn đề vi phạm nhân quyền mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến cạnh tranh thương mại bình đẳng.

Trong khi đó, Malaysia, Indonesia và Campuchia bị áp mức thuế thấp hơn do được xem là đã có những nỗ lực cải thiện và thực thi các quy định phòng chống lao động cưỡng bức. Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) Jamieson Greer nhấn mạnh rằng quyết định này nhằm điều chỉnh thực trạng thực thi nhân quyền và các hành vi thương mại lệch chuẩn.

Phản ứng từ các chính phủ Đông Nam Á cho thấy họ tôn trọng quá trình đánh giá của Mỹ nhưng cũng khẳng định cam kết mạnh mẽ chống lao động cưỡng bức. Philippines, Singapore và Indonesia đều lên tiếng duy trì chính sách nghiêm ngặt nhằm bảo vệ quyền lao động trong nước.

Một số mặt hàng, như linh kiện công nghệ quan trọng bao gồm chip bán dẫn và các sản phẩm đã bị áp thuế từ trước như phụ tùng ô tô, được miễn áp thuế mới nhằm giảm thiểu gián đoạn trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo nhận định của chuyên gia Deryk Baladjay tại De La Salle University, Mỹ đánh thuế nhằm mục đích điều chỉnh hành vi thương mại và bảo vệ nhân quyền, chứ không phải nhằm dựng lên các biện pháp bảo hộ mậu dịch toàn diện.

Các chuyên gia nhận định tác động của mức thuế mới sẽ không đồng đều giữa các quốc gia. Việt Nam và Campuchia có thể bị ảnh hưởng mạnh hơn do xuất khẩu sang Mỹ chiếm tỷ trọng lớn trong GDP. Trong khi đó, Singapore và Philippines, dù chịu thuế cao, nhưng hậu quả kinh tế có khả năng thấp hơn do hàng xuất khẩu Mỹ chiếm phần nhỏ hơn.

Riêng Thái Lan có thể gặp nhiều khó khăn hơn do các ngành xuất khẩu chủ lực như hải sản đông lạnh, cao su và thiết bị gia dụng không được miễn thuế. Ngoài ra, khoản đầu tư chiến lược 2,5 tỷ USD của Mỹ vào các lĩnh vực như an ninh, trí tuệ nhân tạo và trung tâm dữ liệu có thể không đủ bù đắp ảnh hưởng tiêu cực lên sản xuất và nông nghiệp trong khu vực.

Các nhà phân tích còn cảnh báo chính sách thuế mới củng cố hình ảnh Mỹ như một đối tác không ổn định trong khu vực Đông Nam Á, khi các nước thành viên ASEAN ngày càng quen với việc Washington thường phát đi tín hiệu và hành động không đồng nhất. Khảo sát của Pew tháng 7 cho thấy đa số các nước Đông Nam Á đã xem Mỹ là đối tác kém tin cậy hơn Trung Quốc.

Mặc dù vậy, Mỹ vẫn là nguồn đầu tư trực tiếp nước ngoài lớn trong ASEAN, nên các quốc gia trong khu vực chủ yếu tránh trả đũa và ưu tiên đối thoại nhằm duy trì quan hệ. Sự khác biệt giữa chính sách an ninh và thương mại của Mỹ được đánh giá là rõ rệt, và Washington có thể sẽ tiếp tục tiếp cận song song nhằm phục vụ các mục tiêu khác nhau.

Việc Mỹ tung ra các mức thuế mới được nhìn nhận là một phần trong chiến lược xây dựng lại hàng rào thuế quan theo hướng riêng của chính quyền Trump. Tuy nhiên, tác động thực tế đối với quan hệ kinh tế Mỹ-ASEAN được dự báo sẽ không vượt quá các diễn biến đã xảy ra trong năm trước, khi hai bên đã áp dụng các biện pháp thuế đáp trả lẫn nhau.

Thực tế, các quốc gia ASEAN vẫn tiếp tục đa dạng hóa thị trường xuất khẩu nhưng Mỹ vẫn giữ vai trò là điểm đến quan trọng. Do đó, mặc dù chính sách thuế có thể tạo ra một số xáo trộn, quan hệ thương mại và đầu tư giữa Mỹ và khu vực ASEAN sẽ tiếp tục được duy trì trong một mức độ nhất định, dù kèm theo nhiều thách thức mới.