14.500 triệu đô la và 18.000 triệu tài sản theo hồ sơ rò rỉ
Theo Miami Herald, GAESA có 14.500 triệu đô la dự trữ lỏng vào năm 2024, một con số đã trở thành đối tượng tranh luận. Các tài liệu kế toán rò rỉ cho thấy tài sản lỏng hơn 18.000 triệu đô la, với hơn 14.000 triệu tiền gửi tính đến tháng 3 năm 2024.
Các báo cáo tài chính năm 2023 và 2024 tiết lộ GAESA tích lũy ít nhất 18.000 triệu đô la tài sản lỏng. Trong số này, 14.500 triệu vẫn được gửi trong tài khoản ngân hàng riêng, sẵn sàng sử dụng ngay lập tức.
Một cuộc điều tra của El Nuevo Herald vào tháng 8 năm 2025 đã phát hiện GAESA duy trì, vào tháng 3 năm 2024, khoảng 18.000 triệu đô la tài sản, trong đó 14.500 triệu được gửi trong các tài khoản không xác định.
Trước các lệnh trừng phạt tháng 5 năm 2026, GAESA kiểm soát từ 40% đến 70% GDP Cuba. Vì nằm ngoài ngân sách quốc gia và ngoài quyền kiểm toán, GAESA hoạt động như một đế chế kinh tế tự trị.
Một cựu nhân viên Ngân hàng Trung ương giải thích dự trữ quốc tế ở Cuba không do chính thể chế đó quản lý trực tiếp, mà do Banco Financiero Internacional, thuộc GAESA.
Gaviota, nhà thuốc trống và nghịch lý giàu nghèo
Theo hồ sơ mà nhà báo Nora Gamez Torres thu được, Gaviota, một công ty du lịch của GAESA, có 4.300 triệu đô la trong tài khoản ngân hàng, gần gấp 13 lần so với 339 triệu đô la cần để cung cấp cho các hiệu thuốc mỗi năm.
Con số này làm nổi bật nghịch lý đau đớn. Trong khi một công ty du lịch giữ hàng tỷ đô la, các hiệu thuốc ở Havana không có thuốc hạ huyết áp, insulin và kháng sinh cơ bản.
Người dân phải xếp hàng từ sáng sớm, nhiều người già phải nhờ người thân từ nước ngoài gửi thuốc.
Chính phủ Cuba phủ nhận GAESA là cấu trúc mờ ám, nói rằng đó là phản ứng trước vòng vây kinh tế của Mỹ. Nhưng người dân đặt câu hỏi, tại sao không sử dụng các quỹ đó để đáp ứng nhu cầu của người dân Cuba, như phía Mỹ đã nêu tại Liên Hợp Quốc.
Khi một tập đoàn kiểm soát khách sạn sang trọng, cửa hàng, ngân hàng và công ty nhập khẩu, nhưng người dân không có điện hai giờ mỗi ngày, niềm tin bị xói mòn.
Trừng phạt, minh bạch và hy vọng công bằng
Ngày 7 tháng 5 năm 2026, Ngoại trưởng Marco Rubio thông báo trừng phạt GAESA, đưa tập đoàn vào danh sách đen và hạn chế giao dịch. Mỹ cũng đưa các cáo buộc về tài chính của GAESA ra Liên Hợp Quốc, yêu cầu minh bạch.
Một nghiên cứu của The Economist ước tính với sự sụp đổ của du lịch và kiều hối, tập đoàn hiện chỉ còn khoảng 1.000 triệu đô la, trái ngược hoàn toàn với 14.500 triệu của Miami Herald. Sự khác biệt cho thấy tính mờ ám của cấu trúc tài chính.
Đối với người dân Cuba, điều quan trọng không phải là con số chính xác là 14.500 hay 1.000, mà là tiền đó có được dùng để mua thuốc, sửa lưới điện và cung cấp thực phẩm hay không.
Các nhà kinh tế như Pedro Monreal và các nhà báo độc lập như Yoani Sanchez của 14ymedio đã nhiều năm chỉ ra GAESA hoạt động ngoài ngân sách và ngoài quyền kiểm toán. Để khôi phục niềm tin, cần có kiểm toán độc lập, công khai tài chính và chuyển nguồn lực sang y tế và năng lượng.
Tại sao GAESA không sử dụng các quỹ đó để đáp ứng nhu cầu của người dân Cuba?
