Cây xâm lấn làm tăng mật độ muỗi ở khu dân cư thu nhập thấp tại Mỹ

Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Journal of Medical Entomology cho thấy các khu vực đô thị thu nhập thấp tại Baltimore và Washington, DC có số lượng muỗi cao hơn phần nào do loại cây trồng trên đường phố và các khu đất trống. Nghiên cứu do tiến sĩ Sarah Rothman, nhà nghiên cứu trước đây tại Đại học Maryland và các đồng tác giả tại Viện Nghiên cứu Hệ sinh thái Cary thực hiện, chỉ ra rằng lá cây mục của các loài xâm lấn không bản địa ở khu vực nghèo cung cấp nguồn thức ăn phong phú cho ấu trùng muỗi. Chế độ ăn này giúp ấu trùng sống lâu hơn, phát triển nhanh hơn và trong một số trường hợp tạo ra muỗi trưởng thành có kích thước lớn hơn, làm tăng khả năng truyền bệnh nguy hiểm.

Trong nhiều năm, các chuyên gia dịch bệnh ghi nhận một cách khó hiểu rằng các khu vực giàu có ở Baltimore có mật độ cây xanh dày và đa dạng, trong khi các khu vực nghèo lại có đàn muỗi đông đảo và hung hãn hơn. Nguyên nhân xuất phát từ việc đầu tư công của chính quyền liên bang và bang bị hạn chế. Những cây bản địa như giáng hương (Ulmus americana) và thích đỏ (Acer rubrum) thường được trồng chăm sóc ở khu vực giàu có, trong khi các khu đất bỏ hoang và không được chăm sóc ở khu nghèo lại bị chiếm lĩnh bởi các loài cây và cỏ dại xâm lấn phát triển nhanh.

Tiến sĩ Shannon LaDeau, nhà sinh thái học tại Viện Cary và đồng tác giả, nhận định: "Nghiên cứu trước đây của chúng tôi cho thấy bạn dễ dàng tìm thấy cây không bản địa ở những khu vực có giá nhà thấp và nhiều khu đất bỏ hoang."

Mặc dù ấu trùng muỗi không ăn lá cây trực tiếp, chúng tiêu thụ vi khuẩn phân hủy cây trên bề mặt nước chứa trong các vật dụng như lốp xe cũ, xô và thùng rác. Để khảo sát ảnh hưởng của cây trồng địa phương đến chuỗi thức ăn này, nhóm nghiên cứu thu thập lá từ nhiều loại cây thường gặp ở Baltimore, Washington, DC và Capitol Heights, Maryland.

Nhóm nghiên cứu tạo ra ba loại "trà lá" trong phòng thí nghiệm gồm: hỗn hợp lá từ hai loài không bản địa phổ biến ở khu vực thu nhập thấp là cây thiên đường (Ailanthus altissima) và cây hoàng hậu (Paulownia tomentosa); hỗn hợp lá từ hai loài bản địa thường thấy ở khu giàu là giáng hương và thích đỏ; và hỗn hợp lá từ hai loài phổ biến ở cả hai loại khu vực, bao gồm dâu tằm trắng (Morus alba, không bản địa) và óc chó đen (Juglans nigra, bản địa).

Kết quả cho thấy rõ sự liên quan giữa lá cây không bản địa với sự phát triển mạnh mẽ của ấu trùng muỗi. Ấu trùng được nuôi trong nước có lá xâm lấn phát triển nhanh hơn và có tỷ lệ sống sót cao hơn. Chế độ ăn từ lá cây này còn giảm cạnh tranh giữa hai loài muỗi được nghiên cứu là muỗi hổ châu Á (Aedes albopictus) và muỗi nhà thông thường (Culex pipiens), cho phép chúng cùng tồn tại trong một môi trường nước.

Một điểm đáng chú ý là muỗi hổ châu Á cái nuôi dưỡng từ "trà lá" không bản địa có cánh dài hơn, biểu hiện cho kích thước cơ thể lớn hơn. Muỗi trưởng thành lớn thường có tuổi thọ cao hơn và tấn công con người nhiều hơn, làm tăng nguy cơ lan truyền dịch bệnh như sốt xuất huyết, Zika, vàng da và virus West Nile.

Nhóm nghiên cứu lý giải hai nguyên nhân chính cho kết quả này: các loài cây xâm lấn thường chứa lượng nitơ cao hơn, khiến lá phân hủy nhanh và giải phóng chất dinh dưỡng sớm cho vi khuẩn; đồng thời, do muỗi và các loài cây xâm lấn đều có nguồn gốc từ châu Á, muỗi có thể đã thích nghi tốt với việc tiêu thụ loại lá này.

Trước đây, các quan chức y tế công cộng cho rằng số lượng muỗi nhiều ở khu vực thu nhập thấp chủ yếu do yếu tố vật lý như nhiều rác thải hay số lượng động vật lang thang cao hỗ trợ nguồn thức ăn cho muỗi. Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy chất lượng môi trường cây xanh cũng ảnh hưởng đáng kể đến mật độ muỗi.

Tiến sĩ Sarah Rothman nhấn mạnh: "Chúng tôi chỉ ra rằng chất lượng môi trường cũng quan trọng không kém số lượng các ổ muỗi. Chính quyền thành phố và người dân có thể cân nhắc thông tin này khi quyết định loại cây trồng dọc đường phố hay trong khuôn viên nhà."

Việc thay thế cây xâm lấn bằng các cây bản địa sẽ góp phần giảm số lượng muỗi và nâng cao sức khỏe cộng đồng. Nhóm nghiên cứu dự kiến mở rộng khảo nghiệm với nhiều loài cây khác để xác định xem kết quả có áp dụng rộng rãi ở các khu vực đô thị khác hay không.

Tiến sĩ Jane Lucas, nhà sinh thái học cộng đồng tại Viện Cary, cho biết mặc dù tổng lượng vi khuẩn trong các mẫu nước thử nghiệm tương đương nhau, nhưng các loại vi khuẩn phát triển trong các hỗn hợp lá khác nhau sẽ được phân tích kỹ trong nghiên cứu kế tiếp.

Tiến sĩ Shannon LaDeau cho biết thêm: "Phát hiện của chúng tôi cho thấy các cơ quan kiểm soát muỗi có thể dự đoán nơi bùng phát muỗi bằng cách khảo sát thực vật địa phương. Đồng thời, điều này mang lại hy vọng rằng chính quyền và cư dân có thể bảo vệ sức khỏe cộng đồng ở khu dân cư thu nhập thấp bằng cách thay thế cây không bản địa bằng cây bản địa."

Tên đề tài nghiên cứu: "Leaf litter characteristic of low-income urban blocks improves population performance of Aedes albopictus (Diptera: Culicidae) and Culex pipiens mosquitoes."

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.