Chiến tranh với Mỹ: Iran và sức mạnh còn lại của quân đội bóng tối

Mặc dù phải gánh chịu những cuộc không kích dữ dội từ Mỹ, chính quyền Iran vẫn tỏ ra cứng rắn, không có ý định nhượng bộ. Lực lượng Vệ binh Cách mạng tuyên bố sẽ dạy cho Mỹ một bài học "không thể quên", nhằm phá vỡ ý chí của kẻ xâm lược và ghi dấu ấn kiên cường của dân tộc Iran trong lịch sử. Đây là tuyên bố nổi bật trong bối cảnh quân đội Iran đã bị suy yếu nặng nề, lãnh đạo quốc gia chịu tổn thất do không kích, kinh tế kiệt quệ và lòng dân bắt đầu hoài nghi chính quyền.

Sự vắng mặt công khai của Lãnh tụ tối cao Modschtaba Khamenei kể từ khi lên nắm quyền cả về thể chất lẫn qua các thông điệp trực tiếp cũng làm tăng sự bất ổn. Dù đối đầu với Mỹ và Israel – hai thế lực quân sự mạnh nhất trong khu vực – Iran vẫn củng cố quyền lực bên trong bằng cách giữ chân các cán bộ nhà nước và duy trì sự ổn định trong bộ máy hành chính.

Trong quá trình đối đầu quân sự, Vệ binh Cách mạng Iran đã củng cố vị thế, trở thành lực lượng kiểm soát chính trong nước với cách tiếp cận cứng rắn. Họ không chỉ cai quản nhiều quỹ tôn giáo có ảnh hưởng lớn mà còn vận hành một đế chế kinh tế khổng lồ, ước tính chiếm khoảng một phần ba nền kinh tế quốc dân. Một quan sát viên Iran cho biết, quân đội này đã thực hiện một “cuộc đảo chính chậm” trong nhiều năm và cuộc chiến hiện tại chỉ làm quá trình ấy nhanh hơn.

Không chỉ cứng rắn về chính trị, Iran còn nắm trong tay tay đòn chiến lược quan trọng với vị trí kiểm soát eo biển Hormuz, điểm cửa ngõ vận chuyển dầu mỏ và hàng hóa toàn cầu. Khả năng phong tỏa eo biển này cho phép Iran làm gián đoạn kinh tế toàn cầu, gây ảnh hưởng đến giá năng lượng và tạo áp lực lên đối thủ như cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump đã từng trải qua.

Iran duy trì liên minh với nhiều nhóm quân sự trung thành trong khu vực, gồm Hezbollah tại Lebanon, các nhóm quân nổi dậy Shia ở Iraq, lực lượng Huthi ở Yemen và các tổ chức khủng bố Palestine như Hamas. Các nhóm này cùng Iran hình thành một liên minh được gọi là "trục kháng cự", đặt mục tiêu tiêu diệt Israel và đẩy Mỹ ra khỏi Trung Đông.

Tuy nhiên, các đồng minh này trong vài năm qua đã phải đối mặt với những thử thách lớn. Hamas, với cuộc tấn công khủng bố ngày 7/10/2023 đã gây ra một chuỗi xung đột khu vực, nhưng hiện nay tổ chức này đang bị suy yếu nghiêm trọng sau cuộc chiến tại Dải Gaza. Hezbollah cũng bị tổn thất nặng nề sau các cuộc không kích của Israel, trong đó lãnh đạo Hassan Nasrallah bị tiêu diệt vào tháng 9/2024.

Israel hiện nắm quyền kiểm soát dải đất dọc biên giới Lebanon, phá hủy nhiều khu dân cư trong chiến thuật bao vây Hezbollah. Chính phủ Lebanon cũng lên kế hoạch giải giáp quân đội Shia này. Ở Iraq, các quân đoàn được Iran hậu thuẫn đang chịu áp lực từ Mỹ và chính quyền Iraq muốn siết chặt kiểm soát vũ lực.

Trong bối cảnh này, "quân đội bóng tối" của Iran không còn giữ được chức năng ban đầu là răn đe trực tiếp và hạn chế sự can thiệp quân sự trên lãnh thổ Iran bằng cách sử dụng lực lượng ủy nhiệm. Iran gần đây dựa nhiều hơn vào các chiến thuật đe dọa khu vực bằng tên lửa và máy bay không người lái, đồng thời duy trì sức mạnh kiểm soát quan trọng ở Hormuz.

Mặc dù chịu nhiều tổn thất, Iran vẫn cố gắng duy trì và tái cấu trúc mối quan hệ với các đồng minh. Đặc biệt, lực lượng Huthi ở Yemen đã trở thành thành phần chủ chốt với kho vũ khí tên lửa và drone do Iran hỗ trợ, đe dọa cửa ngõ Bab al-Mandab – điểm huyết mạch giao thương quan trọng nối Ấn Độ Dương và Biển Đỏ.

Việc phong tỏa Bab al-Mandab có thể gây thiệt hại nghiêm trọng đến kinh tế toàn cầu và tạo sức ép lớn lên các quốc gia trong khu vực. Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định lực lượng này không hoàn toàn do Iran kiểm soát hoàn toàn, bởi các nhóm trong liên minh cũng tự vận hành theo mục tiêu riêng và có thể không đồng nhất với lợi ích Tehran.

Huthi không muốn mạo hiểm một đợt không kích lớn từ Mỹ trong khi các thành viên trong liên minh cũng phát triển quan hệ riêng với nhau độc lập với Iran. Được ví như một nhóm trên mạng xã hội do Iran lập ra, các nhóm trong "trục kháng cự" có sự tự do giao tiếp và hành động qua các kênh riêng biệt.

Trong khi Hezbollah bị kiểm soát chặt chẽ dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Vệ binh Cách mạng Iran, các chỉ huy địa phương cũng tỏ ra mong muốn tổ chức giữ được quyền tự chủ cho các lợi ích riêng của Lebanon. Những căng thẳng này đặc biệt nổi bật sau cuộc tham gia vào cuộc chiến với Israel hồi đầu năm 2024, khi nhiều lãnh đạo Hezbollah không hài lòng với quyết định của Tehran mà chịu hậu quả nặng nề từ phép phản công của Israel.

Hiện nay, Hezbollah tuyên bố cam kết hoàn toàn với Iran, nhưng các quan chức chính trị của họ vẫn mong muốn có thêm không gian để theo đuổi các lợi ích quốc gia Lebanon. Ở Iraq, các nhóm cực đoan dưới danh nghĩa “kháng chiến Iraq” tiếp tục tổ chức các đợt tấn công vào căn cứ Mỹ và các quốc gia vịnh nhằm gia tăng áp lực lên Washington.