Eo Hormuz và sức mạnh chiến lược không thể đảo ngược của Iran trước Mỹ

Trong cuộc phỏng vấn với Tehran Times, chuyên gia phân tích khu vực Tây Á Gheis Ghoreishi khẳng định chiến tranh tại Eo Hormuz đã lột trần giới hạn quyền lực của Mỹ. Cuộc chiến kéo dài gần 40 ngày với việc Iran và Mỹ ký biên bản ghi nhớ (MoU) đình chiến giữa chừng thể hiện sự mệt mỏi và áp lực nội bộ khiến Washington phải tạm dừng. Tuy nhiên, ngay từ đầu Mỹ không chủ ý hay đủ khả năng duy trì thỏa thuận này và đã tiếp tục thực hiện các cuộc tấn công nhằm vào Iran sau đó.

Cuộc chiến đã khiến Mỹ sử dụng lượng lớn vũ khí dự trữ, ước tính tiêu hao từ 30 đến 55% dự trữ chiến lược chuẩn bị cho các kịch bản với Nga và Trung Quốc. Điều này chỉ ra giới hạn khi Washington không thể kéo dài hoặc nâng cao hiệu quả tác chiến. Trong khi đó, Iran được đánh giá vừa giữ vai trò ngoại giao cứng rắn vừa thành thục trong chiến tranh bất đối xứng.

Gheis Ghoreishi nhấn mạnh Eo Hormuz là quân bài chiến lược quan trọng nhất của Iran trong bất cứ cuộc đàm phán nào với Mỹ, đặc biệt là về các vấn đề hạt nhân và chính sách khu vực. Việc Mỹ chịu thua trong khả năng kiểm soát tuyến đường hàng hải này khiến Washington mất thế chủ động và không thể khôi phục trạng thái trước chiến tranh.

Eo Hormuz hiện là điểm quan trọng nhằm đảm bảo an ninh năng lượng toàn cầu và Iran đang kiểm soát chặt chẽ mọi hoạt động vận chuyển qua đây. Bất kỳ tàu hàng nào muốn đi qua đều phải được Iran cho phép, và các công ty vận tải cũng bị buộc phải tránh đi qua vì các yếu tố kinh tế và rủi ro do căng thẳng khu vực. Điều này biến quân bài này thành bảo chứng quyền lực vững chắc của Tehran.

Theo chuyên gia Ghoreishi, Mỹ hiện cố gắng tấn công các thành phố và cảng phía nam Iran nhằm giảm giá trị của quân bài Eo Hormuz nhưng khoản lợi ích chiến lược của Iran là quá lớn. Mỹ chỉ có thể cố gắng chiếm lại hoặc làm giảm tầm ảnh hưởng của tuyến đường này để lấy lại sự chủ động trong đàm phán, nhưng việc này gặp nhiều khó khăn do Iran đã phát triển sức mạnh tên lửa và năng lực đối phó chiến tranh không đối xứng.

Iran không có lý do để nhượng bộ mạnh mẽ vì chính Eo Hormuz đã giúp họ duy trì ưu thế đàm phán và biến nước này trở thành một tác nhân toàn cầu, ngăn cản các bên tiếp tục phong tỏa hay áp lệnh trừng phạt mà không chịu hậu quả nặng nề về kinh tế do sự phụ thuộc vào tuyến đường này.

Gheis Ghoreishi phản bác quan điểm cho rằng Iran có thể giảm áp lực hiện nay và chờ đợi một thỏa thuận rộng lớn với phương Tây. Ông nhấn mạnh thỏa thuận tổng thể là ảo tưởng vì cốt lõi là việc Mỹ và phương Tây phải chấp nhận vai trò và ảnh hưởng của Iran trong khu vực, mà Eo Hormuz chính là quân bài để Tehran bảo đảm điều đó.

Ông cảnh báo việc Iran chấp nhận trở về trạng thái trước chiến tranh sẽ khiến Tehran mất đi lợi thế chiến lược và rơi vào vòng lẩn quẩn với các cuộc tấn công, hủy diệt cơ sở hạ tầng rồi lại trở lại như cũ. Việc duy trì áp lực và ép đối phương phải trả giá mới là bước đi đúng đắn nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia và vị thế trong khu vực.

Chiến sự còn được mở rộng với sự tham gia của lực lượng Ansarullah tại Yemen, khi họ cấm tàu thuyền Saudi Arabia đi qua eo biển Bab al-Mandab, làm giảm nguồn cung dầu thêm bốn đến năm triệu thùng mỗi ngày, tăng sức ép lên thị trường năng lượng thế giới. Theo chuyên gia, tình hình này đẩy Mỹ vào thế khó, khi vừa phải duy trì ảnh hưởng tại Trung Quốc và Nga, vừa không thể thừa nhận thất bại trong đối đầu với Iran.

Bên cạnh đó, dữ liệu cho thấy kho dự trữ chiến lược Mỹ đang thiếu khả năng bổ sung nhanh chóng do năng lực sản xuất hạn chế, điều này khiến áp lực kéo dài chiến tranh làm hao tổn kho dự trữ là một nguy cơ lớn đối với Washington. Nếu căng thẳng tiếp tục leo thang, hậu quả sẽ trầm trọng hơn, đặc biệt khi nguồn dự trữ năng lượng chiến lược của châu Âu đã cạn kiệt và không đủ thời gian để kịp bổ sung.