Mang thai hộ thương mại: Bảo vệ nhân phẩm trong tranh cãi hiện đại

Rất nhiều người tin rằng người mang thai hộ thương mại đầu tiên trên thế giới là Kim Cotton, một người Anh vào năm 1985, tuy nhiên thực tế lại khác. Người đầu tiên thực hiện hình thức này là một phụ nữ Mỹ với bí danh Elizabeth Kane, diễn ra sớm hơn 5 năm. Kane nhận 11.500 USD để thụ tinh nhân tạo bằng tinh trùng của một người đàn ông khác và mang thai hộ một đứa trẻ. Ban đầu, mọi việc có vẻ thuận lợi nhưng sau khi sinh, Kane rơi vào trạng thái trầm cảm sâu sắc, có suy nghĩ tự tử và cảm thấy bị lợi dụng khi phải tách biệt với đứa con của mình. Câu chuyện của cô khác biệt và đắng cay, trở thành tiếng nói phản đối mang thai hộ thương mại đầu tiên.

Trong giai đoạn đầu của hình thức này, không ít câu chuyện bi thảm đã xảy ra. Năm 1986, Mary Beth Whitehead từ chối giao con sau sinh và đau đớn khi bị tước mất đứa trẻ ngay tại bệnh viện, dù cô đã kiện ra tòa nhưng thua kiện. Trước đó, năm 1983, Judy Stiver sinh một đứa trẻ khuyết tật trí tuệ và đứa trẻ này đã bị bỏ rơi một thời gian vì không ai nhận nuôi, cả người cha thuê mang thai và bản thân người mang thai hộ đều từ chối.

Sau hơn 40 năm, mang thai hộ thương mại trở nên phổ biến và được phép ở nhiều quốc gia với các điều kiện pháp lý khác nhau. Các cặp đôi vô sinh, đồng tính nam và cả những người đàn ông độc thân đều có thể có con thông qua hình thức này nếu họ đủ khả năng tài chính. Họ thường mua ‘‘gói dịch vụ’’ gồm trứng hoặc tinh trùng để thụ tinh và thuê tử cung của người mang thai hộ thông qua các công ty trung gian.

Đáng chú ý, vô sinh không phải là điều kiện bắt buộc cho mang thai hộ. Một phụ nữ giàu có, không muốn trải qua các hậu quả của thai nghén, có thể chọn thuê người mang thai hộ để ‘‘outsource’’ việc mang thai.

Ở Đức, mang thai hộ thương mại bị cấm nhưng cuộc tranh luận về việc có nên duy trì hay không đã được khơi lại sau vụ bê bối liên quan tới chính trị gia Jens Spahn. Nhiều người cho rằng công nghệ hỗ trợ sinh sản cần được sử dụng hết để giúp người có mong muốn làm cha mẹ có thể thực hiện được mơ ước của mình. Họ đặt câu hỏi vì sao người có hoàn cảnh khốn khó lại bị từ chối quyền có con trong khi người mang thai hộ cũng tự nguyện tham gia.

Các nghiên cứu hiện tại tuy còn hạn chế nhưng cho thấy trẻ sinh ra từ người mang thai hộ phát triển tương tự trẻ bình thường, còn các bà mẹ mang thai hộ dường như có thể chấp nhận việc không giữ lại đứa trẻ họ mang thai.

Những người ủng hộ hợp pháp hóa cũng nhấn mạnh rằng việc công nhận và quản lý mang thai hộ sẽ bảo vệ quyền lợi của người mang thai. Đức có thể xây dựng quy định riêng để kiểm soát chặt chẽ thay vì cấm hoàn toàn và tránh được hình thức "giả tạo đạo đức" khi cấm trong nước nhưng vẫn công nhận quan hệ cha con từ các trường hợp mang thai hộ ở nước ngoài.

Luận điểm phản biện tập trung vào việc coi trẻ em như một món hàng được mua bán. Việc định giá một đứa trẻ được coi là xâm phạm nhân phẩm và không thể chấp nhận. Phẩm giá con người được đặt lên hàng đầu và không thể bị thương lượng.

Người ủng hộ có thể nói rằng điều mua bán là dịch vụ mang thai của người phụ nữ chứ không phải đứa trẻ, song thực tế không thể phủ nhận việc người mua quan tâm đến chất lượng trẻ với các tiêu chí cụ thể từ người hiến trứng, tinh trùng và các xét nghiệm sức khỏe, thậm chí kết quả cuối cùng của bào thai. Ở một số bang của Mỹ, phụ huynh thuê mang thai có thể ép phá thai nếu phát hiện thai nhi không hoàn hảo.

Tương lai của nhân loại trong lĩnh vực sinh sản còn phức tạp hơn khi một công ty tại thung lũng Silicon đang phát triển công nghệ chỉnh sửa gen phôi thai để tối ưu hóa, gọi là "Gattaca", theo tên bộ phim phản địa đàng về phân biệt gen. Việc này đánh dấu bước ngoặt đạo đức mới khi quyền quyết định thuộc về người mua, trong khi bào thai không có tiếng nói.

Phẩm giá con người là giới hạn cuối cùng trong mọi tranh luận cơ chế sinh sản nhân tạo, nhưng nó không thể tự bảo vệ mình. Xã hội cần nỗ lực liên tục để đồng thuận rằng mỗi thành viên không được biến thành đối tượng. Trong thế giới toàn cầu hóa đầy cạnh tranh hiện nay, việc giữ gìn phẩm giá thật sự khó khăn nhưng không phải là sự giả tạo đạo đức.

Giữ gìn phẩm giá con người vừa là trách nhiệm vừa là thách thức trong các chính sách xã hội và công nghệ mới, đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng giữa lợi ích và giá trị nhân bản.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.