Cải cách truyền thông của chính phủ Netanyahu đe dọa làm sâu sắc thêm định kiến báo chí Israel

Tuần trước, Quốc hội Israel (Knesset) đã thông qua một đạo luật về cải cách truyền thông trong một đợt làm luật rốt ráo trước khi giải tán để chuẩn bị cho cuộc bầu cử vào cuối năm nay. Đạo luật này trao cho chính phủ quyền kiểm soát rộng hơn đối với lĩnh vực truyền thông và phát thanh, đồng thời loại bỏ các cơ chế giám sát truyền thống, bãi bỏ các yêu cầu về chuẩn mực báo chí tối thiểu và dỡ bỏ các giới hạn lâu nay về sở hữu chéo trong truyền thông.

Sau khi đạo luật được thông qua vào ngày 17/7, các nhóm giám sát báo chí, trong đó có Liên minh Nhà báo Israel và các đảng đối lập, đã khởi kiện lên Tòa án Tối cao nhằm tạm đình chỉ một số điều khoản quan trọng của luật. Họ cảnh báo rằng việc bãi bỏ giới hạn sở hữu truyền thông và chuẩn mực phòng tin có thể làm biến dạng lâu dài môi trường truyền thông, tác động đến kết quả cuộc bầu cử dự kiến vào ngày 27/10.

Chính phủ có thời hạn đến Chủ nhật để phản hồi Tòa án, sau đó tòa sẽ quyết định liệu có giữ nguyên lệnh tạm đình chỉ, mở rộng hoặc cho phép các điều khoản đó có hiệu lực. Một số điều khoản ít gây tranh cãi hơn được giữ nguyên hiệu lực.

Thủ tướng Benjamin Netanyahu không tham gia bỏ phiếu do ràng buộc theo thỏa thuận lợi ích năm 2020, cấm ông tham gia các quyết định có thể ảnh hưởng đến các vụ kiện tham nhũng mà ông đang đối mặt, trong đó có cáo buộc sử dụng quyền lực để ảnh hưởng đến các phương tiện truyền thông.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Thông tin Shlomo Karhi đã trực tiếp cảm ơn Netanyahu, khẳng định ông đã hoàn thành nhiệm vụ cải cách truyền thông theo định hướng cánh hữu bắt đầu bốn năm trước. Về phần mình, Karhi cho biết ông đã nhận được ý kiến pháp lý xác nhận Netanyahu không vi phạm thỏa thuận lợi ích khi liên quan đến dự luật trên.

Martin Roux - thành viên tổ chức giám sát truyền thông Reporters Without Borders, nhận định rằng Netanyahu và Bộ trưởng Karhi là "kẻ thù của báo chí độc lập ở Israel" và rằng các bước đi này là nhằm kiểm soát thông tin tiếp cận công dân, ảnh hưởng tới quyền được tiếp nhận thông tin đa dạng và khách quan. Điều này càng trở nên rõ ràng khi kỳ bầu cử Quốc hội tháng Mười tới gần.

Trên mạng xã hội, Karhi tuyên bố luật mới sẽ mang lại “chế độ đưa tin thiên cánh hữu và giảm bớt quy định” và đây là thành quả đánh bại các thế lực sâu trong bộ máy nhà nước, giới tài phiệt và mạng lưới gây hoang mang.

Giáo sư và nhà phân tích truyền thông Ayala Panievsky tại London cho rằng các cải cách đang tiếp tục gây suy giảm báo chí độc lập và củng cố các kênh tuyên truyền ủng hộ Netanyahu. Cô dẫn chứng kênh Channel 14 của Israel từng phát tán thông tin sai lệch vòng bầu cử tổng thống Mỹ 2020, gọi đây là “đại dối trá” (Big Lie), và lo ngại kênh này có thể sẽ lặp lại hành động tương tự trong cuộc bầu cử tại Israel nếu liên minh Netanyahu thất bại.

Panievsky cũng nhắc tới các cáo buộc về thiên vị chính trị của trưởng Ban bầu cử Trung ương Dean Livne, làm dấy lên nghi ngại về tác động của truyền thông tới quá trình bầu cử.

Phân tích từ nhiều chuyên gia cho thấy truyền thông Israel hiện nay mang đậm màu sắc dân tộc chủ nghĩa với sự thiếu vắng tiếng nói của người Palestine và những khổ đau của họ. Báo chí ít đề cập đến các cáo buộc tội ác chiến tranh của Israel, sự khủng hoảng nhân đạo tại Gaza hay nạn nhân dân thường Palestine trong các cuộc xung đột với nguồn tin hạn chế hoặc có xu hướng ủng hộ chính phủ.

Báo cáo của Molad chỉ ra rằng trong những ngày đầu cuộc chiến, chỉ 3% tin tức trên Channel 12 nhắc đến khủng hoảng nhân đạo ở Gaza với rất ít hình ảnh liên quan tới thương vong dân sự Palestine. Các vụ việc bị bỏ qua hoặc được đưa tin theo góc nhìn thân chính phủ.

Chuyên gia phân tích chính trị Ori Goldberg nhận định rằng các chương trình thảo luận chỉ mời các cựu tướng lĩnh quân đội ủng hộ chiến tranh mà không có sự đối trọng hay phản biện thực chất. Ông cũng cho rằng Netanyahu cần truyền thông gần như không chỉ trích để duy trì hình ảnh lãnh đạo quyết đoán trong cuộc đua bầu cử.

Động thái này được cho là nhằm bảo đảm rằng Tổng thống Netanyahu có thể kiểm soát chặt chẽ cách câu chuyện truyền thông được trình bày, đặc biệt khi đất nước đang đối mặt với các cuộc xung đột và tranh cãi quốc tế gay gắt.