Israel đối mặt đa chiều căng thẳng khi chờ đợi động thái từ Iran

Vụ tấn công khủng bố diễn ra vào thứ Sáu gần làng Palestine Tell ở Samaria đã khiến cơ quan an ninh Israel phải tạm thời rút sự chú ý khỏi các hoạt động tập trung cao độ vào Iran. Mặc dù giới truyền thông mô tả tình trạng "cảnh giác cao độ" và "tinh thần sẵn sàng" của Israel, trên thực tế đây là trạng thái sẵn sàng tối đa nhằm chuẩn bị cho chiến dịch tiếp theo chống Iran. Các quan chức Israel từng dự đoán Mỹ có thể tiến hành các đòn tấn công trong thời gian từ tối thứ Sáu đến sáng thứ Bảy, nhưng đến lúc này các kế hoạch dường như bị hoãn lại. Tuy nhiên, khả năng phát động chiến dịch trở lại không bị loại trừ hoàn toàn, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump có xu hướng ưu tiên cho một chiến dịch toàn diện hơn thay vì đơn thuần là lệnh ngừng bắn để đàm phán.

Cuộc gặp giữa Thủ tướng Benjamin Netanyahu và Tổng thống Trump tại Washington trong tuần này được cho là tập trung vào phối hợp chính sách với Iran, tương tự cuộc họp trước đây vào tháng 6 năm ngoái và tháng 2 năm nay. Netanyahu muốn tái khởi động chiến dịch quân sự nhằm mục tiêu lật đổ chính quyền Tehran, trong khi giới an ninh vẫn hoài nghi về khả năng chiến dịch này mang lại khác biệt so với các cuộc tấn công trước đó.

Khi Israel không thể trực tiếp đánh bật chế độ Iran thông qua việc tiêu diệt các lãnh đạo quân sự và an ninh cấp cao, họ đã thúc giục phía Mỹ tiến hành các cuộc tấn công hệ thống, nhắm vào cơ sở hạ tầng quốc gia bao gồm điện và nước, với hy vọng khiến người dân biểu tình và gây áp lực lật đổ chính quyền. Tuy nhiên, Mỹ phản đối kế hoạch này do lo ngại khủng hoảng nhân đạo, đồng thời không có gì chắc chắn về hiệu quả kế hoạch sẽ đạt được như mong muốn.

Cùng lúc đó, một vụ tấn công khủng bố nghiêm trọng đã xảy ra tại Judea và Samaria khi Benayahu Malt và Thiếu tá Yuval Ezra bị sát hại trong một cuộc đối đầu tại làng Tell. Cuộc điều tra của Quân đội Israel (IDF) cho thấy một nhóm người đã xâm nhập làng mà không có sự phối hợp, dẫn đến màn đụng độ với người dân địa phương và nhanh chóng leo thang thành bạo lực. Lực lượng IDF và đội an ninh dân sự từ cộng đồng Havat Gilad đã đến hiện trường.

Trong cuộc giao tranh, khẩu súng trường của người điều phối an ninh cộng đồng đã bị chiếm đoạt và dùng để bắn chết hai người và làm bị thương nghiêm trọng một người thứ ba. Quân đội đã bắn thương các tay súng tấn công, những người sau đó trốn về Nablus và bị bắt giữ tại bệnh viện bởi đơn vị chống khủng bố ưu tú Duvdevan, rồi được bàn giao cho dịch vụ an ninh Shin Bet để thẩm vấn.

Vụ việc nghiêm trọng này đòi hỏi một cuộc đánh giá kỹ lưỡng và rút ra bài học sâu sắc. IDF cần tự vấn về khả năng kiểm soát thực sự khu vực và cân nhắc các biện pháp mới trong bối cảnh số vụ tấn công khủng bố gia tăng trong tuần qua. Kết hợp với Shin Bet, quân đội cần tìm cách tăng cường giao tiếp và phối hợp với các khu định cư nhằm ngăn chặn hành vi liều lĩnh từ phía cư dân. Giám đốc Shin Bet David Zini được kỳ vọng sẽ đóng vai trò then chốt trong nỗ lực này do trách nhiệm của cơ quan trong việc ngăn chặn chủ nghĩa khủng bố cả từ phía Palestine và người Do Thái, đồng thời được coi là dễ tiếp cận hơn với các nhóm mà IDF gặp khó khăn trong việc tương tác.

Mặc dù nhiều chính trị gia kêu gọi thay đổi cấp thiết về quy tắc tác chiến sau vụ cướp súng, nhưng thực tế không phải là trường hợp đó. Quân đội không bị ràng buộc một cách nghiêm ngặt như những cáo buộc vội vàng từ các chính trị gia đang chuẩn bị cho cuộc bầu cử nội bộ.

Thông tin cho thấy IDF thường xuyên thực hiện các chiến dịch mỗi đêm tại Judea và Samaria, bắt giữ hàng trăm người trên Bờ Tây. Trái với những cáo buộc, lực lượng quân sự tại đây đã được tăng cường bằng hai tiểu đoàn trước khi xảy ra vụ tấn công. Các lực lượng này còn đông gấp nhiều lần so với các khu vực tác chiến khác. Ngoài ra, IDF còn hoạt động đồng thời tại Gaza và Lebanon.

Quyết định không đối đầu trực tiếp với Chính quyền Palestine (PA) không phải là quyết định quân sự mà thuộc thẩm quyền chính trị, do Thủ tướng Netanyahu quyết định. Ông có thể ra lệnh hành động nếu muốn, dù PA và nhân viên của họ không liên quan đến vụ tấn công hôm thứ Sáu.

IDF không ủng hộ việc mở rộng chiến tranh trong khi các mặt trận khác vẫn chưa được giải quyết, đặc biệt khi khả năng chiến dịch Mỹ chống Iran có thể sắp diễn ra. Quân đội cũng thiếu nhân lực cần thiết cho một cuộc chiến quy mô lớn tại Judea và Samaria, phần vì chính sách miễn nghĩa vụ quân sự rộng rãi dành cho nam giới theo đạo Do Thái chính thống trong liên minh cầm quyền.

Việc thiết lập hàng loạt cộng đồng và tiền đồn trong Judea và Samaria đã tạo ra gánh nặng an ninh chưa từng có đối với quân đội, buộc họ phải bảo vệ các khu định cư với lực lượng hạn chế. Một số khu vực căng thẳng nằm ở vị trí địa lý vốn có nhiều bất đồng. Thậm chí, cư dân trong một số cộng đồng còn chủ động gây hấn bằng các cuộc đi bộ tiếp cận ngoại vi hoặc thâm nhập vào trung tâm các làng của người Palestine, gây ra xung đột.

Hành động thiếu phối hợp và những chuyến đi như vậy tại Judea và Samaria có thể đe dọa tính mạng người tham gia, cả lực lượng an ninh đến hiện trường, và cả người Palestine. Chúng có thể châm ngòi cho một cuộc xung đột lớn mà phần lớn Israel, nhất là các thành phần có trách nhiệm, đang nỗ lực tránh trong những năm gần đây.

Chính vì thế, việc tiến hành những chuyến đi khi tình hình đặc biệt căng thẳng và lực lượng IDF đang phân tán để ứng phó nhiều mặt trận được xem là hành động thiếu trách nhiệm. Các chuyến đi này tạo ra các tình huống khiêu khích và va chạm với người Palestine. Trong phần lớn các trường hợp, sự việc chỉ dừng lại ở mức nguy hiểm, nhưng vụ tấn công hôm thứ Sáu đã khiến tình hình trở nên nghiêm trọng khi có người thiệt mạng.

Ngay cả sau vụ việc, vẫn có nhóm người Do Thái khác tiếp tục đến làng Tell hôm thứ Bảy mà không có sự phối hợp trước.

Thay vì làm dịu tình hình, một số nhân vật tại Israel, gồm cả các thành viên trong chính phủ và quốc hội, tận dụng vụ việc để gây ảnh hưởng chính trị và kéo đất nước đến gần bờ vực căng thẳng. Họ đặt Israel vào nguy cơ bị cáo buộc phạm tội chiến tranh một cách sâu sắc hơn.

Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich đã viết trên mạng xã hội rằng các làng xuất phát các cuộc tấn công khủng bố nên bị tái tạo hình ảnh giống các trại tị nạn tại Nablus và Tulkarem. Dù ông đề cập việc "dời dân để bảo vệ họ," điều này cũng được xem là hợp thức hóa việc trục xuất, một hình thức bị Israel cáo buộc vi phạm trong cuộc xung đột tại Gaza.

Vào cuối thập niên 2000, khi Netanyahu tái nhiệm thủ tướng lần hai, ông từng được hỏi rằng trong hai vấn đề khẩn cấp hơn, hạt nhân Iran tại Bushehr hay vấn đề di cư và định cư Yitzhar, ông lựa chọn ưu tiên cho Bushehr. Lúc đó, Netanyahu đẩy mạnh ngăn chặn chương trình hạt nhân Iran, trong khi cộng đồng quốc tế thúc đẩy thương lượng với Palestine.

Ngày nay, ông vẫn kêu gọi thế giới tập trung đối phó với Iran và ngăn chặn nước này sở hữu vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, những xung khắc và mặc cảm trong liên minh cầm quyền khiến quyết định trở nên phức tạp hơn, với nguy cơ Israel bị sa lầy trên nhiều mặt trận, vừa nội bộ vừa quốc tế, làm suy giảm khả năng ứng phó hiệu quả với Iran. Dự kiến cuộc gặp giữa Trump và Netanyahu trong tuần này sẽ làm rõ hơn những góc nhìn trên.