Karina Pacheco: ký ức hôm nay quan trọng hơn bao giờ hết trong văn học Guatemala

Tiểu thuyết El bosque de tu nombre của nhà văn Karina Pacheco nổi bật như một tác phẩm đồ sộ về giai đoạn tăm tối nhất của lịch sử Guatemala. Qua cuốn sách, tác giả không chỉ lên án sâu sắc những tội ác và sự bất công, mà còn khai thác chiều sâu của cuộc phiêu lưu và cốt truyện phản ánh những bí mật trong một gia đình lưu vong. Đây là tác phẩm mở rộng đã giúp Pacheco được khẳng định vị trí trong số những nhà văn hàng đầu.

Quá trình nghiên cứu để viết tác phẩm đưa Pacheco vào những trải nghiệm đầy ám ảnh, khi bà ví Guatemala như "phòng thí nghiệm của cái ác", nơi sự bất công làm nảy sinh những hành vi tàn bạo không thể tưởng tượng. Bà nhấn mạnh rằng, dù sự bất công dường như kéo dài vô tận, luôn có những thời điểm sự thật được hé lộ, khiến những kẻ đã gây ra thảm kịch không thể trốn tránh được sự phán xét.

Karina Pacheco cho rằng việc khám phá lịch sử bạo lực ở Guatemala là chìa khóa để hiểu rõ hơn bức tranh toàn cảnh về bạo lực ở Mỹ Latinh trong thế kỷ XX, vốn có nguồn gốc sâu xa từ thời kỳ thuộc địa. Theo bà, mức độ bạo lực ở Guatemala còn vượt trội hơn nhiều so với những quốc gia như Peru, Argentina hay Chile, nơi cũng từng trải qua những thời kỳ đen tối không kém.

Guatemala từng trải qua hai ủy ban sự thật, trong đó một lần ủy ban do giám mục Juan José Gerardi đứng đầu đã bị đàn áp nghiêm trọng khi ông bị sát hại chỉ hai ngày sau khi công bố báo cáo, minh chứng cho mức độ bất công và bạo lực khắc nghiệt ở đây. Một ủy ban quốc tế do chuyên gia về tội ác phát xít Christian Tomuschat lãnh đạo đã mô tả các sự kiện ở Guatemala như "sự sa ngã vào bóng tối".

Khác với các bộ phim kinh dị, tiểu thuyết của Pacheco không tập trung vào sự giật gân bạo lực mà nhấn mạnh vào sự đa chiều của bản chất con người: vừa có khả năng sáng tạo và vẻ đẹp, đồng thời cũng có những mặt tối kinh hoàng. Khi bạo lực lan rộng khắp xã hội, con người dễ rơi vào sự thờ ơ hoặc thậm chí biện minh cho những hành động tàn ác.

Tác phẩm cung cấp một lời cảnh tỉnh sâu sắc về sức mạnh của quyền lực và những hậu quả thảm khốc khi nó bị lạm dụng. Ký ức và nghệ thuật, âm nhạc, văn hóa được xem như những phương tiện giúp nhân loại duy trì phẩm giá, khả năng phục hồi và sự nhân văn dù trải qua thảm họa.

Nước này từng chứng kiến một cuộc đảo chính do CIA tài trợ năm 1954, trước cả cuộc Cách mạng Cuba. Từ thập niên 1960, Guatemala trở thành nơi đào tạo nhiều nhân vật đàn áp sau đó lan sang Argentina, Chile và nhiều nơi khác trong khu vực, được coi là "trường đào tạo tra tấn viên". Tuy nhiên, do phần lớn nạn nhân là các cộng đồng dân tộc bản địa với 83% tỷ lệ chịu tổn thương, và do kích thước nhỏ của đất nước, nên tiếng nói của họ ít được biết đến hơn so với các quốc gia lân cận như Argentina và Chile.

El bosque de tu nombre sử dụng góc nhìn của một gia đình lưu vong để khám phá những bí mật bị giấu kín, từ những mặt tối của cha mẹ đến câu chuyện của Miss Guatemala, nhân vật đại diện cho việc nếu những điều này xảy ra với cô ấy, thì còn nhiều phụ nữ khác gánh chịu số phận tồi tệ hơn.

Karina Pacheco cho biết, dù có vốn kiến thức về nhân quyền và các chế độ độc tài ở Mỹ Latinh, bà từng không biết gì về tình hình Guatemala cho đến khi một người bạn Guatemalan ​​kể về những khía cạnh nghiêm trọng của đất nước này trong khóa học tại Tây Ban Nha. Sự ám ảnh về các câu chuyện đau thương đã gây ra cho bà những cơn ác mộng và thôi thúc bà phải làm sáng tỏ sự thật.

Bà nhấn mạnh tầm quan trọng của việc không quên là một hình thức phục hồi tinh thần quan trọng, giúp con người hiểu và đối mặt với những đau thương, cũng như tìm thấy hy vọng từ những người dám lên tiếng phản kháng.

Karina Pacheco bày tỏ nỗi lo và nỗi buồn trước sự hồi sinh của những mối nguy hiểm trong xã hội hiện nay, coi ký ức là vũ khí quan trọng nhất để bảo vệ sự thật, vì dù có bị che giấu thế nào, sự thật sẽ luôn có cách tìm đến ánh sáng, thậm chí từ nội bộ chính gia đình.

Không chỉ là tác phẩm lịch sử, El bosque de tu nombre còn là một tiểu thuyết phiêu lưu thu hút độc giả trẻ tuổi với những tình tiết gay cấn và sự xuất hiện của các nhân vật dũng cảm đối mặt với thế lực lớn. Karina Pacheco tiết lộ bà từng đọc nhiều tiểu thuyết phiêu lưu kinh điển như The Black Tulip của Dumas hay Les Misérables của Victor Hugo và lấy cảm hứng từ đó trong sáng tác.

Cuốn sách được phát hành lần đầu năm 2013, tái bản năm 2019 và hiện nay trong năm 2026, đánh dấu bước tiến quan trọng trong sự nghiệp cầm bút của Pacheco. Xuất thân là nhà nhân chủng học, bà coi tác phẩm này như bằng chứng cho việc chinh phục cả lĩnh vực văn học sâu sắc bên cạnh chuyên môn khoa học.

Giá bán El bosque de tu nombre hiện nay là 79 sol và có mặt rộng rãi trên các nền tảng trực tuyến và các hiệu sách.