Sắp diễn ra nhật thực toàn phần dài nhất thế kỷ, có thể quan sát ở đâu và lý do không lặp lại trong 18 năm

Ngay trong mùa nhật thực thứ hai của năm 2026, ngày 12/8 sắp tới sẽ đánh dấu một sự kiện thiên văn ấn tượng khi một nhật thực toàn phần xảy ra với thời lượng dài nhất trong thế kỷ này. Theo NASA, hiện tượng này xảy ra khi Mặt Trăng đi vào giữa Mặt Trời và Trái Đất, tạo ra bóng tối che phủ hoàn toàn hoặc một phần ánh sáng Mặt Trời tại một số khu vực nhất định trên hành tinh.

Điểm độc đáo của sự kiện lần này là một nhật thực với đặc điểm và thời lượng như vậy sẽ không xuất hiện trở lại trong vòng 18 năm tới, tương ứng với chu kỳ lặp của Saros 126 mà NASA đã xác định.

Hành trình của bóng tối trung tâm của Mặt Trăng sẽ đi qua khu vực đông Greenland, bờ Tây Iceland, tận cùng phía Bắc của Siberia và phần lớn phía Bắc Tây Ban Nha. Cuộc hành trình sẽ kết thúc khi ánh sáng bị che mờ xuống dưới vùng biển Địa Trung Hải, tạo thành một hiện tượng nhật thực hoàng hôn màu sắc ấn tượng.

Tại một số vùng phía Đông Bắc Bồ Đào Nha, cụ thể tại Guadramil và Rio de Onor, người dân sẽ có cơ hội chỉ trong vài giây ngắn ngủi chứng kiến cảnh Mặt Trăng bao phủ hoàn toàn Mặt Trời khiến bầu trời tối sầm lại.

Vùng Bắc Nga sẽ là nơi nhật thực một phần bắt đầu vào đầu ngày. Trên Alaska và Bắc Canada, sự kiện thiên văn này được quan sát vào buổi sáng, trong khi vùng phía Đông Canada trải nghiệm nhật thực vào buổi chiều. Đặc biệt, nhiều người dân châu Âu và Bắc Phi sẽ chứng kiến hiện tượng này trong lúc Mặt Trời lặn, mang lại trải nghiệm hiếm có với nhật thực lúc hoàng hôn.

Cư dân tại Hoa Kỳ và phía Nam Canada chỉ nhìn thấy phần rất nhỏ của Mặt Trời bị che khuất bởi Mặt Trăng, gần như là một "miếng cắn" nhẹ trên đĩa Mặt Trời. Trong khi đó, ở gần hành trình toàn phần tại phần lớn châu Âu và tây bắc châu Phi, phần lớn Mặt Trời sẽ bị che phủ.

Nhật thực sẽ bắt đầu từ 15:34 giờ TU và kết thúc lúc 19:58 giờ TU, theo dữ liệu từ Dịch vụ Thủy văn Hải quân. Giai đoạn toàn phần kéo dài từ 16:57 đến 18:33 giờ TU.

Tuy nhiên, thời gian Mặt Trời bị che phủ hoàn toàn chỉ kéo dài chưa đến hai phút đối với phần lớn người quan sát trong vùng toàn phần.

Những người gần với trung tâm hành trình tử như Greenland, Bắc Đại Tây Dương hay Bắc Nga sẽ có thể tận hưởng thời gian toàn phần lâu hơn một chút, nhưng cũng không vượt quá 2 phút 30 giây.

Khác với những kỳ nguyệt thực thông thường, hiện tượng nhật thực này đặc biệt bởi chỉ xảy ra khi vòng quỹ đạo của Mặt Trăng cắt đúng trên cùng mặt phẳng với Mặt Trời và Trái Đất, chứ không phải thường xuyên trong mỗi tháng. Đây là lý do làm nên mùa nhật thực, diễn ra hai lần mỗi năm.

Chuyên gia nhãn khoa từ Học viện Nhãn khoa Mỹ cảnh báo rằng nhìn trực tiếp vào Mặt Trời trong quá trình nhật thực mà không có kính bảo hộ có thể gây tổn thương vĩnh viễn cho võng mạc. Do vậy, họ khuyến cáo:

Người xem có thể nhìn trực tiếp Mặt Trời trong giai đoạn toàn phần mà không cần kính bảo vệ, nhưng chỉ trong thời gian đó.

Nhật thực toàn phần tiếp theo có cùng đặc điểm chu kỳ Saros 126 sẽ diễn ra vào ngày 23/8/2044, cách sự kiện năm 2026 đúng 18 năm.

Nhật thực là hiện tượng quý giá trong thiên văn học, giúp cung cấp cái nhìn sâu sắc về các chuyển động giữa các thiên thể. Sự kiện lần này không chỉ gây hứng thú với các nhà khoa học mà còn thu hút đông đảo người yêu thiên văn trên toàn cầu.