Chuyên gia Bob Kabamba: Nguy cơ thực sự từ FDLR là ý thức hệ chứ không phải quân sự

Chính phủ Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) đã trình bày với các đối tác một kế hoạch giải giáp và giải thể các lực lượng FDLR. Tuy nhiên, theo nhận định của nhà khoa học chính trị Bob Kabamba vào ngày thứ Sáu tại buổi tọa đàm trực tuyến Space live do Stanis Bujakera Tshiamala tổ chức, đây nhiều hơn là một nước cờ ngoại giao thay vì giải pháp thực chất cho vấn đề Rwanda ở phía Đông DRC.

Kế hoạch này đề xuất giảm số lượng chiến binh FDLR một cách tự nguyện và sau đó tiến hành giai đoạn giải thể tổ chức thông qua các hoạt động vận động giáo dục, được cho là đã có sự ký kết của Victor Byiringiro, người đứng đầu nhánh chính trị của FDLR. Tuy nhiên, ông Kabamba tỏ rõ nghi ngờ về hiệu quả của kế hoạch này và cho rằng đó chỉ là một cách để Kinshasa thể hiện thiện chí trước cộng đồng quốc tế, đồng thời làm giảm ảnh hưởng và luận điểm của Kigali.

Để hiểu cội nguồn vấn đề, Bob Kabamba giúp khán giả nhìn lại lịch sử hình thành FDLR bắt nguồn từ việc người Hutu tị nạn đến các trại ở Đông Congo. Các tổ chức đầu tiên được thành lập với mục tiêu tái chiếm Rwanda, lật đổ chính quyền hiện tại và "hoàn thành công việc" như cách gọi thời bấy giờ.

Những nhóm này ban đầu mang tên ALIR (Liên minh Giải phóng Rwanda), gồm ALIR 1 và ALIR 2, đã tiến hành nhiều đợt tấn công vào Rwanda, đặc biệt ở vùng Ruhengeri và rừng Nyungwe. Đây từng là nguồn cơn bất ổn kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm ở DRC.

Sự chuyển đổi từ ALIR sang FDLR không phải là sự đổi mới mà là việc thay đổi danh xưng dưới áp lực của các bên liên quan, nhằm làm giảm tính chất gây hấn trực tiếp. Đối với Rwanda, ALIR được coi là mối đe dọa sống còn đối với hệ thống chính trị và an ninh quốc gia, nên họ đã gây áp lực lên các nhà lãnh đạo Congo như Mobutu và sau đó là Laurent-Désiré Kabila để thay đổi tình thế.

Kết quả là ALIR được đổi thành FDLR (Lực lượng Dân chủ Giải phóng Rwanda), nhằm thoát khỏi ngôn ngữ "cố gắng tiếp quản chính quyền". Tuy nhiên, mục tiêu thực sự vẫn không đổi: tái chiếm chính quyền ở Kigali và "hoàn thành công việc" – theo nghĩa tiêu diệt toàn bộ người Tutsi đang nắm quyền.

Dù các phương án giải thể và giải giáp đang được khởi động, Bob Kabamba cho rằng vấn đề không thể được xử lý đơn giản như vậy. Ông đánh giá số lượng thành viên FDLR hiện nay khoảng từ 2.000 đến 5.000 người, chủ yếu được tuyển mộ và huấn luyện ở các tỉnh Bắc và Nam Kivu, nhưng quy mô này không đủ lớn để gây ảnh hưởng sâu rộng.

Thách thức thực sự nằm ở tư tưởng mà lực lượng này truyền tải: một cuộc hủy diệt có chủ đích đối với cộng đồng Tutsi tại vùng này. Theo ông, đây là mối đe dọa lớn hơn nhiều so với sự hiện diện quân sự của FDLR và vẫn là điều khiến Kigali lo ngại sâu sắc.

Nhà phân tích cảnh báo rằng, dù chính quyền Kinshasa tham gia tiến trình giải giáp, hơi hướng vấn đề vẫn chưa có gì thay đổi kể từ khi cộng đồng Hutu lập các trại tị nạn tại Congo.

Đây cũng đồng thời là lời cảnh tỉnh đối với các bên liên quan trong khu vực về tính phức tạp và chiều sâu của xung đột này, cho thấy cách tiếp cận ngoại giao hiện tại vẫn chưa thể giải quyết tận gốc rễ vấn đề.

Người dân khu vực Đông Congo và các quốc gia láng giềng như Rwanda vẫn đang chờ đợi những bước tiến thực chất để ổn định tình hình an ninh sau nhiều thập kỷ căng thẳng kéo dài.