Mỹ lên án các cuộc tử hình ở Iran và kêu gọi trả tự do cho tù nhân chính trị

Riley Barnes, Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ phụ trách Dân chủ, Nhân quyền và Lao động, lên tiếng phản đối việc chính quyền Iran thực hiện các cuộc tử hình đối với những công dân đã tham gia biểu tình chống lại chế độ Hồi giáo. Ông nhấn mạnh đây là các nạn nhân dũng cảm dám lên tiếng đòi hỏi quyền lợi của mình. Barnes kêu gọi chính quyền Tehran chấm dứt các hình phạt tử hình và trả tự do cho toàn bộ tù nhân chính trị, đồng thời cảnh báo cộng đồng quốc tế đang theo dõi sát sao tình hình.

Chính sách tử hình ở Iran được coi là công cụ để gây áp lực và ngăn chặn các cuộc biểu tình mới, theo các tổ chức nhân quyền. Hàng chục án tử hình đã được tuyên trong năm nay nhằm vào tù nhân chính trị, người biểu tình và những người bị cáo buộc thuộc các tổ chức bị cấm. Đặc biệt, sự gia tăng các bản án tử hình diễn ra trong bối cảnh Iran đang đối mặt với tình hình chính trị suy yếu và sự đàn áp gia tăng sau khi chiến tranh với Mỹ và Israel tái bùng phát.

Iran đã thắt chặt hơn nữa việc áp dụng án tử hình kể từ khi cuộc chiến với Mỹ và Israel bùng phát trở lại, phức tạp thêm bối cảnh chính trị vốn đã mong manh. Tình trạng này càng trầm trọng hơn sau cái chết của cựu lãnh đạo tối cao Ali Khamenei và sự lên nắm quyền của con trai ông, Mojtaba, người chưa từng công khai xuất hiện kể từ tháng 2/2026.

Theo tổ chức Iran Human Rights (IHR), tình trạng đàn áp chính trị có thể trở nên nghiêm trọng hơn khi chiến tranh tiếp tục. Giám đốc IHR, Mahmood Amiry-Moghaddam, bày tỏ lo ngại rằng chính quyền Iran có thể lợi dụng tình hình để tăng cường các vụ tử hình nhằm loại bỏ các đối tượng đối lập. Hiện có hàng trăm người đang đối mặt với án tử hình, trong đó khoảng 100 người đã bị kết án tử hình, bao gồm hơn 70 tù nhân tại nhà tù Dastgerd, Isfahan.

Tính từ đầu năm, IHR ghi nhận tổng cộng 24 người đã bị treo cổ do tham gia các cuộc biểu tình gần đây, cùng với hai người khác liên quan tới các cuộc biểu tình trước đó. Ngoài ra, 13 người bị xử tử vì cáo buộc liên quan đến tổ chức chống chính phủ Mujahedin-e Khalq (MEK) và các nhóm bị cấm khác, cùng 10 người khác bị kết án tử hình do tội gián điệp.

Chính quyền Iran lý giải các bản án tử hình này dựa trên cáo buộc các cá nhân bị kết án tham gia các cuộc tấn công gây tử vong nhằm vào lực lượng an ninh hoặc cơ sở công cộng. Tuy nhiên, các tổ chức phi chính phủ, bao gồm IHR, tố cáo có nhiều sai phạm trong quá trình xét xử như tra tấn và xét xử không công bằng.

IHR cùng nhiều tổ chức nhân quyền khác kêu gọi cộng đồng quốc tế, nhất là Liên minh châu Âu, đặt ra yêu cầu đình chỉ ngay lập tức các cuộc tử hình như một điều kiện trong mọi cuộc đàm phán với Iran. Theo giám đốc IHR, việc này cần được xem là điểm trọng tâm trong các cuộc thương thuyết nhằm thúc đẩy nhân quyền.

Phía Iran đã phản ứng gay gắt trước thái độ chỉ trích của Liên minh châu Âu về tình hình nhân quyền, đặc biệt sau khi Đại diện cấp cao về Chính sách Đối ngoại của EU, Kaja Kallas, bày tỏ quan ngại về sự đàn áp trong nước. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, Esmail Baqaei, phản bác trên mạng xã hội rằng quan điểm của EU không thể dung hòa với việc khối này hỗ trợ Mỹ về mặt kỹ thuật và hậu cần trong các hành động gây hấn đối với người dân Iran. Bối cảnh này diễn ra giữa lúc Tehran và Washington nối lại đàm phán sau những căng thẳng mới ở Trung Đông.

Những diễn biến này cho thấy tình hình nhân quyền ở Iran đang ngày càng bị đặt trước áp lực lớn từ trong nước lẫn cộng đồng quốc tế, trong khi cuộc chiến và tranh chấp chính trị vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.