Malaysia hưởng mức thuế Mỹ 10% vượt trội trong khu vực Đông Nam Á nhưng khó bền lâu

Trong bối cảnh các cuộc chiến thuế quan toàn cầu, Malaysia đã đạt được một chiến thắng nhỏ khi được áp mức thuế suất 10% đối với hàng xuất khẩu sang Mỹ, thấp hơn so với mức thuế 12,5% áp cho các nước Đông Nam Á như Thái Lan, Việt Nam, Singapore và Philippines. Mức thuế mới chính thức có hiệu lực từ thứ Sáu, nằm trong khuôn khổ Mục 301 của Luật Thương mại Hoa Kỳ. Điều này giúp Malaysia cùng với Indonesia và Campuchia duy trì vị trí thấp hơn trong lộ trình thuế quan mới của Washington.

Trước đó, trong 16 tháng qua, nhà xuất khẩu Malaysia đã trải qua nhiều biến động với thuế quan do Mỹ áp đặt. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã lên kế hoạch áp thuế “phản ứng” với mức 24% vào tháng 4/2025, sau đó giảm xuống 19% vào tháng 8 cùng năm, trước khi bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ vào tháng 2/2026. Thuế quan tạm thời 10% áp dụng toàn cầu đã được duy trì trước khi thuế Mục 301 có hiệu lực, với lý do chính thức là lo ngại về lao động cưỡng bức.

Đại diện Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ, Jamieson Greer, nhấn mạnh rằng mức thuế mới nhằm thúc đẩy các quốc gia đối tác thương mại thực thi lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức, vốn là yêu cầu đã được Mỹ duy trì gần 100 năm. Ông khẳng định rằng các đối tác cần thiết lập tiêu chuẩn bảo vệ tương tự.

Thuế suất 10% chỉ áp dụng cho một phần hàng hóa xuất khẩu của Malaysia, với nhiều mặt hàng được Washington miễn giảm nhằm tránh các tác động tiêu cực như thiếu hụt hàng hóa hoặc gián đoạn kinh tế. Theo báo cáo của CIMB Treasury and Markets Research, chỉ dưới một phần ba hàng xuất khẩu của Malaysia sang Mỹ chịu thuế này, tương đương mức thuế hiệu dụng khoảng 5,1% tính theo trọng số thương mại.

Các mặt hàng như dầu cọ, dầu cọ tách hạt, oleochemical và ván ép đã được miễn thuế, chiếm khoảng 2,1 tỷ ringgit (513 triệu USD) giá trị xuất khẩu hàng năm. Trong khi đó, găng tay cao su vẫn là nhóm sản phẩm chịu thuế lớn nhất tại 6,5 tỷ ringgit, tiếp đó là linh kiện máy in và thiết bị y tế với giá trị khoảng 4,5 tỷ ringgit mỗi loại.

Số liệu chính thức của Malaysia cho thấy xuất khẩu hàng hóa sang Mỹ năm 2025 đã tăng 17,2% lên mức kỷ lục 233,08 tỷ ringgit. Mỹ ghi nhận thâm hụt thương mại 30,8 tỷ USD trong quan hệ song phương, theo con số của Washington, với tổng giá trị thương mại hai chiều đạt khoảng 88,5 tỷ USD.

Bộ Công nghiệp, Thương mại và Đầu tư Malaysia cho biết mức thuế 10% là ghi nhận sự cam kết của nước này trong việc ban hành và thực thi lệnh cấm nhập khẩu hàng hoá có xuất xứ từ lao động cưỡng bức. Bộ này còn đưa ra ví dụ về một lực lượng liên ngành đang xem xét điều chỉnh các luật có liên quan.

Deborah Elms, trưởng bộ phận chính sách thương mại tại quỹ nghiên cứu Hinrich Foundation tại Singapore, cho rằng cơ chế áp thuế Mục 301 của Mỹ không hoàn toàn nhằm mục đích giải quyết triệt để vấn đề lao động cưỡng bức. Bà nhận định rằng việc phân loại mức thuế chủ yếu dựa trên việc các quốc gia đã có luật liên quan hoặc cam kết thông qua các hiệp định thương mại song phương hay chưa.

Theo bà Elms, Malaysia thuộc nhóm các nền kinh tế đã cam kết hoặc đang triển khai luật cấm nhập khẩu hàng hóa làm ra bởi lao động cưỡng bức, nên được áp mức thuế 10%. Nhưng bà cho rằng không có nhiều cơ hội giảm thấp dưới mức thuế này, mà chủ yếu có thể tiếp tục được miễn giảm trên từng mặt hàng riêng biệt để giảm thiểu tác động.

Firdaos Rosli, kinh tế gia trưởng tại AmBank Group Malaysia, nhận định khoảng cách thuế quan này khó có thể thay đổi quyết định đầu tư dài hạn của doanh nghiệp khi mà các yếu tố khác như quy mô hệ sinh thái sản xuất, tích hợp chuỗi cung ứng, chất lượng nhân lực, cơ sở hạ tầng và chính sách cũng đóng vai trò trọng yếu. Ông lưu ý các khoản đầu tư được phê duyệt tại Malaysia đã tăng lên 22,9 tỷ USD trong quý I năm 2026, so với 20,9 tỷ USD cùng kỳ năm trước.

Ahmed Razman Abdul Latiff, nhà phân tích kinh tế tại Putra Business School, cho biết các nước Đông Nam Á không trực tiếp cạnh tranh trong cùng nhóm mặt hàng xuất khẩu vào Mỹ. Malaysia tập trung vào linh kiện điện tử, Singapore chủ yếu là dịch vụ, còn Việt Nam cùng Indonesia cạnh tranh trong các phân khúc sản xuất khác. Ông cảnh báo lợi thế về mức thuế hiện tại của Malaysia là khá hạn chế và nước này cần tiếp tục đa dạng hóa sản phẩm cũng như đa dạng hóa thị trường xuất khẩu.

Kỳ điều tra Mục 301 riêng biệt của Mỹ về tình trạng dư thừa công suất sản xuất trên toàn cầu với 16 nền kinh tế, trong đó có Malaysia, Indonesia, Singapore và Thái Lan, vẫn chưa có kết quả và có thể làm tăng mức thuế áp dụng với hàng xuất khẩu của Malaysia lên tới 15% hoặc 19% theo đánh giá của CIMB.

Như vậy, mức ưu đãi thuế 10% hiện tại cho Malaysia có thể chỉ là tạm thời trong bối cảnh căng thẳng thương mại và thay đổi chính sách thuế toàn cầu tiếp tục diễn biến phức tạp.