Mỹ tạm dừng tấn công Iran, đàm phán mở đường cho hòa giải tại eo biển Hormuz

Trong diễn biến bất ngờ, Mỹ đã ngưng các cuộc tấn công nhằm vào Iran lần đầu tiên trong hai tuần qua, không dấu hiệu kéo dài một cuộc chiến tranh toàn diện. Dù ngừng bắn, cả lực lượng Mỹ và Iran vẫn duy trì trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao độ, thể hiện qua tình trạng cảnh báo và chuẩn bị ứng phó mọi tình huống. Tổng thống Donald Trump cũng khẳng định đây không phải sự thay đổi trong chính sách, Washington vẫn sẵn sàng mở rộng chiến dịch nếu Tehran không đáp ứng các yêu cầu.

Thông tin từ trang Axios cho biết Tổng thống Trump đã chỉ đạo không tiếp tục các cuộc tấn công mới để tạo điều kiện cho các hoạt động ngoại giao qua trung gian Oman có thêm thời gian tiến triển. Theo đó, bên trong chính quyền Mỹ xem chiến dịch vừa qua là đạt hiệu quả tối đa trong giai đoạn hiện tại, việc nâng cấp quy mô đòi hỏi quyết định chính trị mới và mở rộng mục tiêu.

Trọng tâm ngoại giao nhằm mục đích tái mở cửa eo biển Hormuz, cửa ngõ quan trọng cho giao thương dầu mỏ toàn cầu, địa điểm phá hủy thỏa thuận tạm thời vốn dự kiến chấm dứt trạng thái đối đầu giữa Mỹ và Iran. Một phái đoàn Oman đang có các cuộc đàm phán tại Tehran, với hy vọng đạt được thỏa thuận duy trì đường biển thông suốt.

Washington mong muốn giảm căng thẳng quân sự để đổi lấy nhượng bộ trong kiểm soát giao thông biển, trong khi Iran xem eo biển này là đòn bẩy đàm phán chiến lược. Tuy nhiên, tình hình vẫn căng thẳng khi Hải quân Iran thông báo bắt giữ bốn tàu tại eo biển sau khi phát cảnh báo. Mặc dù không có các cuộc tấn công mới nhằm các nước trong khu vực trong giai đoạn tạm ngừng, nguy cơ xung đột bùng phát lại vẫn luôn hiện hữu.

Tổng thống Trump trước đây đã đe dọa mở rộng danh sách mục tiêu của Mỹ trong Iran, bao gồm các cơ sở điện lực, cầu cầu và cơ sở hạ tầng quan trọng khác, thậm chí cân nhắc khả năng sử dụng bộ binh để kiểm soát đảo Khark, trung tâm xuất khẩu dầu của Iran. Ngoài ra, các báo cáo còn đề cập đến khả năng tấn công hạ tầng hạt nhân ngầm như "Mount Axe" và các chiến dịch bí mật nhằm chiếm kho uranium làm giàu tại các địa điểm Fordow và Isfahan.

Kế hoạch này có thể triển khai các lực lượng tinh nhuệ như lực lượng SEALs và Rangers, tạo ra bước ngoặt lớn từ chiến dịch trên không, trên biển sang xung đột mặt đất trực tiếp trong lãnh thổ Iran. Tuy nhiên, theo Trump, quyết định cuối cùng về chiến dịch lớn vẫn chưa được định đoạt do lo ngại về sự mở rộng của một cuộc chiến kéo dài và khó kiểm soát.

Bên cạnh đó, Israel duy trì mức độ cảnh báo cao trước mối lo Iran sẽ đáp trả bằng tên lửa tầm xa nếu Mỹ khôi phục các cuộc tấn công toàn diện. Đài phát thanh quốc gia Israel cho biết cuộc tấn công dự kiến vào cuối tuần trước đã được hoãn lại để tạo điều kiện cho Tehran xem xét trở lại đàm phán. Tuy nhiên, báo cáo từ Israel nhận định giới cầm quyền Iran vẫn duy trì lập trường cứng rắn khiến đàm phán bế tắc.

Các cơ quan tình báo Mỹ nhận định chính quyền Iran mới có xu hướng thúc đẩy nhanh chương trình phát triển vũ khí hạt nhân hơn so với thế hệ trước, càng làm gia tăng mức độ nguy hiểm cho khu vực và thế giới.

Xung đột không chỉ bó hẹp ở eo biển Hormuz hay trong không phận Iran mà đã lan đến biển Đỏ và eo biển Bab el-Mandeb, nơi các cuộc đối đầu giữa lực lượng Houthi và Saudi Arabia lại bùng phát sau thời gian yên ắng tương đối. Lực lượng Houthi mới đây áp đặt lệnh cấm hàng hải nhằm vào cảng của Saudi Arabia cũng như thực hiện các cuộc tấn công tên lửa và tấn công tàu thương mại Saudi ở vùng biển này.

Sự kiện này đã vấp phải làn sóng phản đối mạnh mẽ từ các nước Ả Rập, các tổ chức Hồi giáo và cộng đồng quốc tế, những người nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo đảm an ninh tuyến đường vận tải hàng hải và nguồn cung cấp năng lượng cũng như thực phẩm. Các nước như Ai Cập, Jordan và tổ chức Hợp tác Hồi giáo lên tiếng ủng hộ Saudi Arabia và kêu gọi tuân thủ luật pháp quốc tế về tự do hàng hải.

Liên minh châu Âu qua chiến dịch Operation Atalanta cũng bày tỏ quan ngại trước việc Houthi gia tăng các hành động gây áp lực ở biển Đỏ, cảnh báo về nguy cơ leo thang xung đột và cho biết luồng tàu thương mại qua khu vực vẫn duy trì ở mức trung bình khoảng 43 chuyến/ngày với sự hộ tống của lực lượng châu Âu hạn chế.

Trong nỗ lực giảm căng thẳng khu vực, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi nhấn mạnh cuộc xung đột tại Yemen và eo biển Bab el-Mandeb không thể giải quyết bằng quân sự, kêu gọi đối thoại và bác bỏ mọi trách nhiệm đối với hoạt động leo thang từ phía Houthi. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran cũng cho biết Tehran sẵn sàng hỗ trợ các cuộc đàm phán song phương nhằm thúc đẩy hòa bình Yemen.

Tuy nhiên, các quốc gia và tổ chức khu vực vẫn hoài nghi về năng lực và ý chí của Iran trong việc kiềm chế các đồng minh Houthi, đặc biệt khi hoạt động leo thang tại biển Đỏ trùng với việc Iran dùng eo biển Hormuz làm đòn bẩy tranh chấp với Mỹ.

Trên biển, Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo đã ngăn chặn một tàu chở hàng cờ Mozambique ở Vịnh Oman và tiến hành kiểm tra một tàu khác cờ Comoros trên biển Ả Rập. Mặc dù chưa công bố chi tiết hàng hóa hay lý do kiểm tra, hành động này cho thấy Washington siết chặt kiểm soát vận tải biển xung quanh Iran và khả năng ngăn chặn các lô hàng liên quan chương trình quân sự, hạt nhân của Iran.

Trong khi đó, tại Biển Caspi, Iran tố cáo Ukraine tấn công một tàu thương mại của nước này, làm thiệt mạng một thủy thủ và làm bị thương một người khác. Bộ Ngoại giao Iran triệu đại diện Ukraine lên làm việc, gọi đây là hành động thù địch và cam kết quyền phản công theo nguyên tắc tự vệ.

Phía Ukraine thì cho biết đã thực hiện loạt tấn công tầm xa nhằm vào các tàu vận chuyển thiết bị quân sự Iran từ khu vực này, đồng thời cho biết đã đánh trúng các cơ sở dầu khí Nga và tàu hàng nghi ngờ tiếp tế cho Moscow và Tehran. Điều này làm gia tăng nguy cơ mở rộng phạm vi xung đột, liên quan đến chuỗi cung ứng giữa Iran và Nga.

Những diễn biến mới cho thấy cuộc khủng hoảng Mỹ - Iran đang có nguy cơ lan rộng, ảnh hưởng sâu sắc đến an ninh hàng hải quốc tế và ổn định khu vực Trung Đông rộng lớn.