Cựu lính thủy đánh bộ Mỹ trở lại Afghanistan đối mặt quá khứ đối đầu lãnh đạo Taliban

Người từng là lính thủy đánh bộ Mỹ đã khởi đầu hành trình ở Afghanistan với vai trò lãnh đội bảy xạ thủ tinh nhuệ và một nhân viên cứu thương trong đại chiến Marjah năm 2010. Trong khoảng thời gian này, anh thừa nhận có liên quan đến cái chết của khoảng sáu đến bảy người nhưng vẫn trăn trở về số phận của họ, đặc biệt là một trong số nạn nhân có thể đã chết ở ven đường hoặc tìm được sự cứu chữa kịp thời. Trận chiến này diễn ra trong bối cảnh chiến tranh Afghanistan kéo dài hai thập kỷ và kết thúc với sự trở lại quyền lực của Taliban, khiến mọi cố gắng và sự đau thương dường như trở nên vô nghĩa.

Tác động của chiến tranh thể hiện rõ qua sự mâu thuẫn trong nhiệm vụ của họ: vừa phải "giành được trái tim và tâm trí" của người dân để cô lập Taliban, vừa đứng trong tình cảnh xả súng ngay cạnh nhà cửa dân thường. Điều này tạo nên cảm giác hỗn độn và gây áp lực lớn trong việc xác định đâu là quân địch, khi mỗi quyết định giết người dựa trên bản năng và nỗi sợ sai lầm.

Trong quân đội Mỹ, việc giết đối phương đôi khi được xem là thước đo cho sự xuất sắc. Điều này dẫn đến một môi trường bạo lực oanh tạc nơi mỗi phát súng bắn ra trở thành phần cuối cùng của một kế hoạch thất bại ngay từ đầu. Chiến tranh không chỉ chia rẽ xã hội Afghanistan bằng cách loại trừ phụ nữ và đàn áp các thiểu số mà còn khiến Mỹ phải kéo dài cuộc chiến, bất chấp những thất bại chiến lược và tổn thương sâu sắc mà mình gây ra cho dân địa phương.

Sau khi rời khỏi quân ngũ, người lính trở thành nhà báo cất tiếng nói để tìm hiểu nguyên do của vòng xoáy bạo lực này. Công việc báo chí giúp anh nhìn lại quá khứ và nhận thức ngày càng sâu sắc hơn về sự thất bại và những đóng góp ô nhục của mình cho một cuộc chiến vô vọng.

Vào năm 2021, cựu lính thủy đánh bộ Mỹ tình cờ gặp được mullah Abdul Rahim Gulab, chỉ huy Taliban, người mà anh từng đối đầu trong trận Marjah năm 2010. Ban đầu, anh giấu thân phận cựu chiến binh và chỉ trò chuyện với Gulab với tư cách phóng viên. Nhưng trong cuộc trò chuyện năm 2023 qua điện thoại, khi anh tiết lộ quá khứ từng là lính thủy đánh bộ tham chiến ở Marjah, Gulab cho biết đã nhận ra điều đó qua phong cách đặt câu hỏi chính xác của anh.

Gulab và người lính cùng tuổi, đều chỉ khoảng ngoài 30. Gulab gia nhập Taliban sau khi mất hai anh trai trong chiến đấu. Hiện tại, người chỉ huy Taliban này chuẩn bị đối đầu với một cuộc xung đột mới tại biên giới Pakistan, chỉ huy đơn vị lớn tại căn cứ từng là nơi xuất phát các chiến dịch Mỹ năm 2010.

Khi hỏi về trận Marjah, Gulab chia sẻ về chiến thuật như cất giấu vũ khí để hòa lẫn trong dân thường và sử dụng trẻ em làm điểm quan sát cho các đội tuần tra Mỹ. Anh cũng đề cập đến một xạ thủ Taliban từng làm bị thương hai lính Mỹ trong khu vực và được cho đã chết trong một vụ không kích bằng drone. Dù vậy, người lính Mỹ vẫn chưa thể chắc chắn điều đó 16 năm sau.

Gulab đặt câu hỏi về số phận hai binh sĩ Mỹ bị thương, và được biết cả hai đều sống sót nhưng một trong số đó đã qua đời sau khi trở về Mỹ vì tai nạn. Ông cũng đặt ra nghi vấn về lý do nhiều cựu binh Mỹ tự kết liễu đời mình sau chiến tranh, ngược lại các mujahedin Taliban lại hạnh phúc vì theo đuổi một mục tiêu rõ ràng trong jihad.

Trong khi người lính Mỹ giải thích về áp lực tâm lý và sự phản bội của các nhà lãnh đạo, Gulab thừa nhận chiến đấu vì đức tin và coi cái chết là vinh quang. Ông cũng bày tỏ sự tha thứ cá nhân với người lính Mỹ bất chấp những mất mát và đau thương của dân thường.

Chuyến trở lại Afghanistan cũng là cách người lính Mỹ muốn giải thoát mình khỏi giận dữ và uất hận, để chấp nhận những cái chết và hậu quả của chính mình. Anh từng đặt chân đến quốc gia này lần đầu năm 2008 với tư cách lính thủy đánh bộ khi mới 20 tuổi và chứng kiến sự kết thúc của chiến tranh thời điểm Kabul thất thủ tháng 8/2021.

Cuộc gặp gỡ đầy bất ngờ với Gulab để lại dấu ấn sâu sắc, khi hai người từng là kẻ thù giờ đây có thể nhìn nhận nhau như những người bạn quan tâm dù đứng về hai phía đối lập. Một tin nhắn bằng tiếng Pashto gửi từ Gulab với lời chúc an toàn gửi tới người lính Mỹ đã kết thúc câu chuyện đầy xúc cảm này.