Trẻ em Italy đối mặt với thách thức béo phì do thay đổi chế độ ăn truyền thống

Trường hợp của Salvatore, một thanh niên 17 tuổi nặng 170kg tại Italy, thể hiện rõ mức độ nghiêm trọng của vấn đề béo phì ở trẻ em nước này. Việc di chuyển với Salvatore trở nên khó khăn, ngay cả những hoạt động đơn giản như thắt dây giày cũng không thực hiện được. Xe máy Vespa của anh nhiều lần hỏng trong tuần do vượt quá tải trọng. Bà Anna, mẹ của Salvatore, cho biết con trai mình liên tục ăn uống không ngừng nghỉ.

Vấn đề béo phì ở trẻ em tại Italy đang gia tăng nhanh chóng và đặc biệt nghiêm trọng tại khu vực miền Nam như Campania, nơi có hơn 40% trẻ 8-9 tuổi thừa cân. Khu ngoại ô Ponticelli của Naples thậm chí được xem là một trong những điểm nóng béo phì trẻ em trên thế giới. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trẻ em Italy hiện là nhóm có tỷ lệ béo phì cao nhất châu Âu.

Italy từng nổi tiếng toàn cầu với chế độ ăn Địa Trung Hải, giàu rau củ quả, đậu, dầu olive, ngũ cốc nguyên hạt và cá, được nghiên cứu kỹ lưỡng từ những năm 1950 bởi ông Ancel Keys và bà Margaret Keys. Phương pháp ăn này đã chứng minh mối liên hệ với tỷ lệ bệnh tim thấp, trở thành biểu tượng cho lối sống lành mạnh.

Tuy nhiên, ngày nay, chỉ khoảng 10% người Italy thực sự ăn theo chế độ này. Tiến sĩ Valter Longo, Giám đốc Viện Trường Thọ tại Đại học Nam California, mô tả thói quen ăn uống hiện đại của người Italy bằng 5 từ "pizza, pasta, potatoes, protein và pane (bánh mì)" - thể hiện sự gia tăng thức ăn nhanh, thực phẩm chế biến kỹ và khai thác quá mức tinh bột và protein.

Siêu thị tràn ngập các loại thức ăn siêu chế biến, quán pizza phục vụ món ăn kèm phong phú như khoai tây chiên, xúc xích và thực phẩm chiên rán, góp phần làm gia tăng lượng calo tiêu thụ vượt quá mức cần thiết.

Tại Bệnh viện Betania, Ponticelli, bác sĩ Sonja Chiappetta đã dành 15 năm điều trị bệnh nhân béo phì nặng, nhận thấy bệnh nhân trẻ đang ngày càng nhiều, có những em chỉ mới 16 tuổi cần phẫu thuật cắt bỏ tới 90% dạ dày để giảm lượng thức ăn hấp thụ. Tuy nhiên, Salvatore không được phẫu thuật do cân nặng quá lớn, thay vào đó được dùng thuốc tiêm GLP-1 để hỗ trợ giảm thèm ăn và giảm cân.

Bác sĩ Roberto Berni Canani, bác sĩ nhi khoa chuyên về béo phì tại Đại học Federico II, Naples, cho biết ông từng gặp các bệnh nhi nhỏ tuổi chỉ được 2 - 3 tuổi nhưng đã nặng tới 25kg. Nhiều gia đình còn không nhận ra trẻ thừa cân là nguyên nhân gây các vấn đề sức khỏe như ho, đau bụng hay tiêu chảy, mà chỉ điều trị các triệu chứng riêng biệt.

Ông cũng giải thích nguyên nhân sâu xa là thói quen ăn uống hàng ngày với nhiều đồ ăn vặt chứa calo dày đặc, nước ngọt có đường, ít trái cây và rau củ, thiếu nhận thức về ảnh hưởng của thói quen này tích tụ theo thời gian khiến béo phì trở nên phổ biến.

Trường học tại Italy, đặc biệt là các trường được xây dựng lâu đời, thường không đủ không gian và tiện nghi phù hợp cho các hoạt động thể chất. Những định kiến văn hóa cũng ảnh hưởng không nhỏ. Ở Naples, nhiều phụ huynh không lo ngại việc con cái hơi mập, thậm chí coi đó là dấu hiệu sức khỏe tốt.

Các chuyên gia giáo dục khẳng định việc đưa kiến thức dinh dưỡng và nhận thức về béo phì vào trường học sẽ tạo ảnh hưởng tích cực, đặc biệt nếu học sinh có thể truyền đạt lại cho gia đình. Nhiều chương trình giáo dục về dinh dưỡng đang được triển khai, tiếp cận hàng chục nghìn học sinh để góp phần thay đổi tình trạng này.

Tuy nhiên, một số sinh viên vẫn bày tỏ sự hoài nghi về hiệu quả thực chất của những kiến thức đó khi mọi người xung quanh vẫn ưa chuộng thức ăn nhanh và không chú trọng vận động.

Italy năm 2025 trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới thông qua đạo luật chính thức công nhận béo phì là một căn bệnh mãn tính, tiến triển và dễ tái phát. Luật pháp mới đánh giá béo phì không chỉ là kết quả của lựa chọn cá nhân mà còn do tác động của nhiều yếu tố sinh học, môi trường và xã hội.

Tại vùng Campania, các nghiên cứu thử nghiệm phương pháp mới như chế độ ăn mô phỏng nhịn ăn (fast-mimicking diet) đang được áp dụng, với mục tiêu tạo "đặt lại" chuyển hóa nhằm cải thiện sức khỏe tổng thể cho trẻ thừa cân. Dù vậy, những chuyên gia về béo phì và nhi khoa cảnh báo cần thận trọng với các chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt, nhất là với trẻ vị thành niên, do nguy cơ tâm lý và rối loạn ăn uống có thể tăng cao.

Salvatore và nhiều trẻ em Italy khác đang phải vật lộn với thực trạng béo phì vốn ngày càng phổ biến, làm mờ dần hình ảnh của chế độ ăn Địa Trung Hải truyền thống vốn nổi tiếng thế giới. Nỗ lực của các chuyên gia, cơ quan y tế và giáo dục đang tập trung vào việc nâng cao nhận thức và thay đổi thói quen dinh dưỡng, với hy vọng giúp thế hệ trẻ có lối sống lành mạnh hơn trong tương lai.

Những thách thức về giáo dục và văn hóa, cũng như sự thay đổi nhanh chóng trong chế độ ăn và lối sống hiện đại, đòi hỏi nỗ lực liên ngành để bảo tồn giá trị sức khỏe trong truyền thống ẩm thực Italy.