Bộ Tư pháp Mỹ rút các trát đòi cung cấp thông tin nhà báo New York Times sau áp lực từ thẩm phán

Bộ Tư pháp Mỹ đã đưa ra các trát đòi khiến các nhà báo của New York Times phải cung cấp lời khai trước đại bồi thẩm đoàn và các hồ sơ điện thoại. Tuy nhiên, sau phiên điều trần gay gắt diễn ra ngày thứ Năm (theo giờ Mỹ), một thẩm phán liên bang tại Manhattan đã đặt câu hỏi sâu sắc với hầu hết các khía cạnh trong cách thức điều tra của chính phủ, buộc Bộ phải rút lại các trát này.

Bằng chứng cho thấy chính phủ đã thực hiện các biện pháp này trong bối cảnh an ninh quốc gia, đặc biệt liên quan đến những bài báo của New York Times về lo ngại khiến Cơ quan Mật vụ Mỹ can thiệp để ngăn cản Tổng thống Donald Trump quay về nước từ Thổ Nhĩ Kỳ trên chiếc máy bay Air Force One mới. Các trát này được nộp vào ngày 10/7, chỉ hai ngày sau khi bài báo đầu tiên được xuất bản.

Thẩm phán Arun Subramanian, người phụ trách phiên tòa, cho rằng chính quyền Trump đã vi phạm nguyên tắc bảo vệ nhà báo được ghi rõ trong Tu chính án thứ nhất của Hiến pháp Mỹ. Ông cũng chỉ ra nhiều sai sót trong công việc pháp lý và đe dọa áp dụng các biện pháp trừng phạt đối với các luật sư liên bang vì không tuân thủ pháp luật và có những trình bày sai lệch trước tòa.

Ông cũng bác bỏ lập luận của phía Bộ Tư pháp về việc đây là biện pháp cuối cùng trong điều tra, bởi các trát được ban hành chỉ hai ngày sau khi bài báo được công bố, một điều không hợp lý với quy trình bảo vệ quyền tự do báo chí theo tiền lệ pháp lý lâu đời và chính sách hiện hành của Bộ.

Hồi đáp trước các chỉ trích, đại diện Bộ Tư pháp khẳng định cuộc điều tra vẫn đang tiếp tục và có thể theo đuổi hành động pháp lý nghiêm khắc với những người bị cáo buộc làm rò rỉ thông tin mật gây nguy hại an ninh quốc gia. Nhưng Bộ cũng đã phải đồng ý rút các trát đòi để tránh bị hủy bỏ theo yêu cầu của vị thẩm phán.

David McGraw, luật sư đại diện New York Times, gọi đây là “một ngày trọng đại cho Tu chính án thứ nhất và pháp quyền”. Ông đánh giá tòa án liên bang một lần nữa bảo vệ đúng đắn những nguyên tắc quan trọng của đất nước, và bày tỏ hy vọng sự việc sẽ kết thúc tại đó.

Trong khi đó, Sean Buckley, phó công tố viên khu vực phía Nam New York, người đại diện Bộ Tư pháp tại phiên tòa, từ chối bình luận với các phóng viên. Ông từng giải thích rằng việc ban hành trát là cần thiết và được sự phê duyệt của Tổng chưởng lý lâm thời để có thể vượt qua các quyền bảo vệ nhà báo trong điều kiện an ninh quốc gia.

Phiên điều trần cũng hé lộ sự nhầm lẫn của Bộ khi trát đòi bị ban hành đối với hồ sơ điện thoại của mẹ một nhà báo và hai người thân của các nhà báo khác. Các lỗi này được coi là sự sơ suất khiến tòa án không hài lòng.

Vụ việc phản ánh những căng thẳng gay gắt trong chính sách của chính quyền Trump đối với quyền tự do báo chí và quyền tiếp cận thông tin của công chúng, cũng như xu hướng mở rộng quyền lực điều hành. Các công tố viên cho rằng Tổng chưởng lý có quyền vượt lên trên các bảo vệ pháp lý dành cho nhà báo trong một số trường hợp nhất định.

Câu chuyện cũng đánh dấu sự phản ứng kiên quyết từ tòa án liên bang bảo vệ quyền tự do báo chí và quyền con người căn bản trong hệ thống pháp luật Mỹ, góp phần củng cố uy tín và vai trò của các thể chế dân chủ trong lĩnh vực truyền thông.

Về phía gia đình nhà báo New York Times, bà Katherine Marsh, vợ của phóng viên Julian E. Barnes, chia sẻ với NPR rằng sự kiện FBI cử đặc vụ vũ trang đến nhà bà khiến bà cảm thấy đây là hành động không phù hợp với tinh thần nước Mỹ. Bà còn nhận xét rằng việc trát đòi không nên được ban hành ngay từ đầu.

Trong khi đó, Tổng thống Trump đã tạm ngừng sử dụng chiếc máy bay Boeing mới sau khi cho biết thiết bị đã “maxed out” (vượt giới hạn). Báo cáo từ New York Times đề cập an ninh là nguyên nhân khiến ông dùng máy bay cũ hơn rời NATO tại Thổ Nhĩ Kỳ.

Phiên điều trần kéo dài hơn một giờ tại tòa án Manhattan đã tạo tiền đề cho việc rút trát đòi, đồng thời minh chứng cho ảnh hưởng của can thiệp tòa án bên cạnh vai trò của Nhà nước pháp quyền trong việc bảo vệ quyền tự do báo chí ở Mỹ.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.