Trung Quốc tận dụng bùng nổ ô tô điện để gia tăng ảnh hưởng công nghệ địa chính trị

Theo các nhà phân tích, Trung Quốc ngày càng tận dụng vị thế thống trị trên thị trường xe điện toàn cầu để làm công cụ đòn bẩy trong các quan hệ địa chính trị. Michael Dunne, CEO của Dunne Insights, nhận định chiến lược của Trung Quốc là áp đảo, kiểm soát ngành công nghiệp và rồi sử dụng thế mạnh này để gây sức ép với các nước phụ thuộc vào sản phẩm và công nghệ xe điện do họ sản xuất.

Ông Dunne nêu bật quan điểm rằng trong những thời điểm then chốt, Trung Quốc sẽ nhấn mạnh vị thế là nguồn cung chính cho thị trường xe điện toàn cầu và sử dụng điều đó để yêu cầu các bên phối hợp trong các vấn đề chính trị liên quan.

Thị trường nội địa ô tô đang có dấu hiệu chững lại đã thúc đẩy các nhà sản xuất xe Trung Quốc đẩy mạnh xuất khẩu. Tháng 6 vừa qua, xuất khẩu xe đạt mốc hơn một triệu chiếc mỗi tháng lần đầu tiên, và dự kiến cuối năm có thể chạm khoảng 12 triệu xe. Những mẫu xe điện và hybrid chất lượng cao mà giá cả cạnh tranh của Trung Quốc lan rộng trên toàn cầu đã khiến nhiều quốc gia lo ngại về tình trạng "quá công suất" sản xuất mà họ cho là nhờ trợ cấp nhà nước – điều mà Trung Quốc phủ nhận mạnh mẽ.

Nhiều quốc gia hiện đang xem xét biện pháp bảo vệ ngành công nghiệp trong nước, duy trì năng lực sản xuất nội địa và giảm bớt mức độ phụ thuộc chiến lược vào Trung Quốc trong lĩnh vực này.

Trong khi Canada và một số nước châu Âu thể hiện tư duy tiếp cận có điều kiện nhằm khuyến khích chuyển giao công nghệ ngược bằng cách cho phép các khoản đầu tư từ Trung Quốc vào ngành ô tô, Mỹ lại áp dụng chính sách thắt chặt hơn với mức thuế cao và các quy định điều chỉnh để hạn chế khả năng tiếp cận của xe Trung Quốc với thị trường nội địa.

Michael Kovrig, cựu nhà ngoại giao Canada và cố vấn cấp cao tại International Crisis Group, mô tả ngành ô tô điện như một công cụ hoàn hảo để chính phủ Trung Quốc sử dụng nhằm tăng cường sức mạnh công nghiệp và ảnh hưởng chính trị do đây là một trong những sản phẩm sản xuất lớn nhất trong thương mại toàn cầu đồng thời mang yếu tố năng lượng và công nghệ dữ liệu quan trọng.

Kovrig nhắc lại thỏa thuận hồi tháng 1 giữa Canada và Trung Quốc, theo đó Canada giảm mức thuế nhập khẩu 100% cho tối đa 49.000 xe điện Trung Quốc mỗi năm, đổi lại là đầu tư vào ngành ô tô và miễn thuế cho xuất khẩu cải dầu của Canada. Tuy nhiên, ông cho rằng Trung Quốc sớm đã dùng quyền tiếp cận thị trường xe như con bài đòn bẩy, dẫn lời đại sứ Trung Quốc tại Canada Wang Di cảnh báo về quan hệ song phương nếu Canada tiếp tục các hoạt động quân sự qua eo biển Đài Loan hoặc tiếp đón các nghị sĩ đến Đài Loan.

Trung Quốc vừa công bố tài liệu chính thức bác bỏ kết luận cho rằng quá công suất sản xuất của ngành xe điện bắt nguồn từ trợ cấp của chính phủ và nhu cầu nội địa suy yếu. Bộ Thương mại Trung Quốc khẳng định sức mạnh sản xuất dựa trên đổi mới công nghệ, cạnh tranh thị trường và cải cách cơ cấu. Họ cũng nhấn mạnh rằng trợ cấp công nghiệp là công cụ phổ biến của nhiều nước nhằm hỗ trợ mục tiêu phát triển, dẫn chứng đạo luật Giảm Lạm Phát trị giá 750 tỷ USD của Mỹ thúc đẩy sản xuất xe điện trong nước.

Phía đại sứ quán Trung Quốc ở Washington cũng phản đối các biện pháp hạn chế từ Mỹ, cho rằng chính sách bảo hộ và rào cản thương mại dưới danh nghĩa cạnh tranh công bằng hoặc an ninh quốc gia đi ngược lại các quy tắc của Tổ chức Thương mại Thế giới và nguyên tắc thị trường.

Michael Dunne nhận định ý tưởng chuyển giao công nghệ ngược trong các liên doanh là lý tưởng trên giấy tờ nhưng thực tiễn lại bất khả thi, vì Trung Quốc rất thận trọng trong việc chia sẻ công nghệ, đồng thời bên liên doanh của Mỹ khó bảo vệ những công nghệ nhạy cảm này trước các phương thức tiếp cận của Trung Quốc.

Kovrig đề xuất các nước phương Tây cần hợp tác xây dựng chính sách chung về an ninh phần mềm, kiểm soát đầu tư và quy định xuất xứ để hạn chế sự ảnh hưởng từ ngành ô tô điện Trung Quốc, thay vì chỉ dùng biện pháp thuế quan đơn lẻ. Ông cho rằng khó hình thành một liên minh lớn, nhưng có thể đạt được sự hội tụ chức năng trong các chính sách đối phó.

Chiến lược của Trung Quốc nhằm mở rộng ảnh hưởng qua ngành ô tô điện thể hiện vai trò ngày càng quan trọng của lĩnh vực công nghệ và sản xuất trong địa chính trị thế kỷ 21, dẫn đến các phản ứng đa dạng từ các quốc gia lớn trên thế giới.