Trong thời đại AI, liệu có thể đo giá trị công việc bằng giờ làm?

Tại Hwaseong, Hàn Quốc, một kỹ sư đang chăm chú theo dõi mẫu lỗi xuất hiện trên màn hình giữa đêm khuya. Việc phát hiện kịp thời này có thể tiết kiệm được cả tuần sản xuất wafer bán dẫn. Tuy nhiên, cô buộc phải tuân thủ luật lao động quy định chỉ làm việc tối đa 52 giờ mỗi tuần bất kể công việc có đòi hỏi vượt giờ. Tình trạng này phản ánh xung đột giữa yêu cầu cấp bách của ngành công nghiệp và những giới hạn pháp lý hiện hành.

Ngày 29/6, Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung cùng lãnh đạo Samsung Electronics và SK Hynix công bố kế hoạch đầu tư 800 nghìn tỷ won (tương đương 548 tỷ USD) vào ngành bán dẫn, dự kiến trở thành gói đầu tư lớn nhất trong lịch sử quốc gia. Tuy nhiên, chỉ sau vài ngày, trọng tâm tranh luận chuyển sang các giới hạn lao động. Các báo lớn ở Hàn Quốc đồng loạt chỉ ra cần sửa đổi luật giờ làm 52 giờ để không cản trở tiến trình phát triển này.

Lịch sử Hàn Quốc và nhiều nền kinh tế khác cho thấy thời gian làm việc từng là thước đo giá trị lao động. Từ những năm 1950, luật lao động đặt giới hạn giờ làm với niềm tin rằng thời gian làm việc tỷ lệ với năng suất. Tuy nhiên, trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi hoàn toàn nhận thức này.

Hiện tại, một kỹ sư sở hữu công cụ AI phù hợp có thể giải quyết vấn đề mất cả đội một tháng trước đây chỉ trong vài giờ. Trong lĩnh vực bán hàng, năng suất đã được đo bằng doanh thu thay vì giờ làm từ lâu. Ngày nay, cách tiếp cận này lan rộng tới kỹ thuật, nghiên cứu, thiết kế và nhiều lĩnh vực kiến thức khác, khiến việc dùng giờ làm để đánh giá hiệu quả trở nên thiếu chính xác. Giờ đây, thời gian không còn là thước đo phù hợp để định giá công việc.

Theo khảo sát của McKinsey năm 2022, số người làm việc độc lập tại Mỹ đã tăng từ 27% năm 2016 lên 36%, biểu hiện sự chuyển dịch sang các mô hình làm việc dựa trên kết quả thay vì thời gian cố định. Khu vực kinh tế tri thức tại châu Á cũng đang có xu hướng tương tự, nhưng luật lao động vẫn chưa theo kịp sự thay đổi này.

Những ví dụ trong lịch sử cho thấy công việc đột phá hiếm khi theo lịch trình cố định. Đội nhóm Macintosh ở Mỹ từng làm 90 giờ mỗi tuần như một biểu tượng tận tâm, hay Elon Musk và kỹ sư Tesla trải qua đêm ngủ trên sàn nhà máy để giải quyết khủng hoảng Model 3. Dù luật lao động nên ngăn ngừa áp bức và quá sức, nhưng các giới hạn giờ làm không thể định trước lúc nào sẽ có khám phá quan trọng.

Giới luật pháp châu Á đối mặt với thách thức khi vẫn giữ các quy định hạn chế giờ làm mà không phân biệt được sự khác biệt giữa lao động ép buộc và sự bùng phát năng suất tự nguyện. Điều này đặc biệt đáng chú ý tại Hàn Quốc khi chính quyền vừa thông qua Luật Đặc biệt về bán dẫn nhưng vẫn phải gạt bỏ điều khoản miễn trừ giới hạn 52 giờ cho công nhân do phản đối.

Đài Loan, Nhật Bản và Trung Quốc cũng đang vật lộn với điều chỉnh luật lao động phù hợp với thực tế mới, khi nền kinh tế hiện đại đòi hỏi sự linh hoạt và dựa trên kết quả thay vì đơn thuần thời gian làm việc. Văn hóa "996" của Trung Quốc (làm từ 9h sáng đến 9h tối, 6 ngày một tuần) năm vẫn là vấn đề tranh cãi lớn.

Từ Seoul đến Bắc Kinh, khu vực châu Á đang vận hành nền kinh tế thế kỷ 21 dựa trên hợp đồng lao động thế kỷ 20. Việc tiếp tục dùng thời gian làm thước đo giá trị lao động ngày càng trở nên lạc hậu và có thể gây hậu quả nghiêm trọng. Hệ thống "flexicurity" của Đan Mạch được xem là một mô hình giúp bảo vệ người lao động hơn là chỉ kiểm soát giờ làm, phần nào là gợi ý cho tương lai pháp luật lao động tại châu Á.

Khi AI định nghĩa lại cách công việc tạo ra giá trị, các luật mới cần cân nhắc không chỉ số giờ làm mà là mục tiêu bảo vệ ai và điều gì. Kỹ sư tại Hwaseong sẽ trở lại bàn làm việc với màn hình và mẫu lỗi quen thuộc, trong bối cảnh Hàn Quốc đã cam kết hơn nửa nghìn tỷ USD cho cuộc đua chip. Vấn đề đặt ra là trong tương lai gần, châu Á còn có thể tiếp tục bỏ qua tác động của công nghệ tới thời gian làm việc bao lâu nữa?