Sự mất mát của sự đồng cảm trong chính trường Chile hiện đại

Trong cuộc gặp mặt thân mật giữa các doanh nhân tại Chile, một lời nhận xét chung đã gây chú ý: chính quyền mới do phe cánh hữu lãnh đạo được gọi là “derechita valiente” gần như không có mối quan hệ thân thiết hoặc hiểu biết lẫn nhau với giới doanh nhân. Điều này khiến cho việc truyền đạt ý tưởng, đề xuất hay thắc mắc trở nên rất khó khăn, làm gián đoạn cơ chế đối thoại vốn từng tồn tại trong các chính quyền trước.

Từ thời kỳ chính quyền Bachelet I và 20 năm trước đó, một mức độ đồng cảm nhất định đã được duy trì giữa giới doanh nghiệp, trung hữu và trung tả Chile nhằm xây dựng các thỏa thuận quan trọng. Ví dụ, chủ nghĩa xã hội dân chủ chấp nhận nền kinh tế thị trường và mô hình kinh tế hỗn hợp, trong khi trung hữu thừa nhận sự tồn tại của những bất bình đẳng nghiêm trọng trong xã hội Chile.

Ngay từ những năm 1960, trong thời kỳ Mặt trận Đơn nhất (UP), các cuộc đối thoại diễn ra giữa các phong trào chính trị khác nhau, dù họ thường là đối thủ trên các cuộc bầu cử nhưng cũng là bạn học, đồng thời tham gia các cuộc tranh luận sâu sắc về con đường phát triển đất nước.

Sau giai đoạn chính quyền quân sự, sự đồng cảm và đối thoại được tái thiết lập trong chính trường Chile. Người sáng lập phong trào chính trị Jaime Guzmán từng ủng hộ Gabriel Valdés giữ chức Chủ tịch Thượng viện, đồng thời các nhà lãnh đạo như Sebastián Piñera hỗ trợ Alejandro Foxley và nhóm chuyên gia kinh tế của ông. Một ví dụ nổi bật khác là khi đảng DC đứng trước nguy cơ mất quyền đề cử ứng viên do vấn đề thủ tục, lãnh đạo UDI Pablo Longueira đã lên tiếng và góp phần xây dựng luật thay đổi để bảo vệ quyền tham gia dân chủ của tất cả các bên.

Quá trình dẫn đến cuộc trưng cầu dân ý năm 1988 không phải là một cuộc nổi dậy của quần chúng, mà là kết quả của những cuộc đối thoại kéo dài giữa phe trung hữu và trung tả, cùng sự bác bỏ bạo lực từ các phe phái cực đoan. Đây là minh chứng cho cách mà chính trị Chile từng hướng đến giải pháp bằng phương thức dân chủ, tôn trọng và đối thoại dựa trên sự quen biết và tin tưởng lẫn nhau.

Hiện nay, các thế hệ chính trị gia mới dường như thiếu sự kết nối cá nhân và tình bạn trong chính trường, thay vào đó tập trung vào việc biến đối phương thành kẻ thù cần đánh bại. Điều này được thể hiện rõ qua các hành động và ngôn từ của các nhóm chính trị như Kaiser, Manouchehri/Ciccardini hay các nghị sĩ thuộc khối FA/PC. Họ xem đối thoại là sự yếu đuối, nhượng bộ là thất bại; và như cách mà đảng Republicanos và Libertarios gọi Chile Vamos là “derechita cobarde” (phe hữu hèn nhát), thì giờ đây các thành viên thuộc PS chỉ trích đồng nghiệp độc lập như “izquierdita cobarde” (phe tả hèn nhát). Mô hình đối thoại và lý trí đang bị coi thường, thay thế bởi sự chỉ trích và bạo lực lời nói.

Sự mất mát đồng cảm đã làm phai nhạt khả năng thấu hiểu giữa các nhóm chính trị, điều cần thiết để giải quyết bất đồng trong tôn trọng. Chile hiện không còn là xã hội chia thành cực giàu và cực nghèo mà chi phối bởi một tầng lớp trung lưu lớn, mong muốn được lắng nghe và hòa nhập. Tuy nhiên, sự đối đầu dữ dội giữa các phe phái dường như không thể liên kết với và đáp ứng những khát vọng của đa số công dân này.

Việc thiếu một không gian chung hữu ích cho đối thoại và thấu hiểu là bài toán khó cho tương lai chính trị Chile, khi mối quan hệ giữa các đảng phái đang ngày càng trở nên đố kỵ và đối đầu gay gắt.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.