Nỗi Ám Ảnh Bạo Lực Tái Diễn Ở Các Bang Benue và Plateau, Nigeria

Cuộc tấn công tàn bạo vừa qua đã diễn ra tại cộng đồng Nobi, thuộc khu vực chính quyền địa phương Otukpo, bang Benue, khi nhóm người chăn thả vũ trang tấn công lúc rạng sáng ngày 12 tháng 7. Ít nhất 16 nạn nhân, bao gồm cả trẻ em, đã bị giết hại và có những triệu chứng hỗn loạn khi kẻ tấn công bắn pháo liên tục, buộc nhiều người hoảng loạn phải chạy trốn. Thân nhân của các nạn nhân, trong đó có một người phụ nữ mất đi chị gái cùng hai đứa trẻ, hiện những thi thể đều được bảo quản tại nhà xác bệnh viện đa khoa Otukpo.

Phản ứng trước sự kiện, các thanh niên và phụ nữ trong vùng đã tổ chức các cuộc biểu tình trên các tuyến đường huyết mạch như Enugu–Otukpo và Makurdi–Otukpo nhằm yêu cầu chính quyền cấp thiết can thiệp, đồng thời bày tỏ sự phẫn nộ trước thảm kịch. Thống đốc Hyacinth Alia đã lên tiếng mạnh mẽ lên án cuộc tấn công là hành động không chỉ vi phạm hòa bình mà còn là sự tấn công man rợ và phi nhân tính đối với sự thiêng liêng của sự sống và tâm hồn cộng đồng Benue. Dù vậy, lời nói mạnh mẽ không thể thay thế cho hành động quyết liệt.

Tình hình cũng diễn biến nghiêm trọng tại bang Plateau, nơi các nhóm thanh niên bản địa báo cáo có hơn 50 người thiệt mạng trong vòng một tuần, trải dài trên ba khu vực chính quyền địa phương Bokkos, Riyom và Jos South. Cuộc tấn công qua đêm tại Bokkos khiến ít nhất 25 người, trong đó có trẻ em, tử vong.

Trong khi đó, tại Riyom, một cuộc phục kích đã cướp đi sinh mạng của chín thành viên một gia đình, bao gồm cả một em bé mới hai tháng tuổi. Tại cộng đồng Gero, Jos South, vụ sát hại hai phụ nữ đã châm ngòi cho các cuộc biểu tình của người dân. Ngoài ra, các cuộc đụng độ riêng biệt tại Tanjol đã làm ba người chăn thả và hai người khác bị thương.

Sự thất vọng của người dân và các nhà lãnh đạo tôn giáo trước tình trạng bạo lực và di dời liên tục đã thúc đẩy các cuộc biểu tình tại Jos, thể hiện sự bất bình trước sự mất an ninh kéo dài và những tổn thương cộng đồng.

Những cuộc tấn công gần đây không còn là những vụ việc đơn lẻ mà đã trở thành các thảm kịch lặp đi lặp lại, làm lộ rõ những điểm yếu nghiêm trọng trong hệ thống an ninh của Nigeria. Sau mỗi lần đẩy cộng đồng vào thương vong, giới chức chỉ đưa ra những lời lên án, các cơ quan an ninh hứa hẹn điều tra còn đời sống xã hội lại dần hồi phục cho đến khi một đợt tấn công mới xảy ra.

Theo báo cáo của Tổ chức Quan sát Tự do Tôn giáo tại châu Phi, bạo lực liên quan đến khủng bố đã cướp đi sinh mạng hơn 79.000 người từ năm 2020 đến năm 2025, tương đương trung bình mỗi ngày 36 người chết. Con số này là một hồi chuông báo động về tình trạng an ninh hiện tại.

Amnesty International cũng cho biết từ năm 2023 đến giữa năm 2025, có trên 6.800 người thiệt mạng do các nhóm vũ trang bị nghi ngờ ở Benue và ít nhất 2.600 người đã tử vong tại Plateau. Những con số không chỉ là thống kê mà còn là câu chuyện về các gia đình bị tan vỡ, trẻ em mất đi cha mẹ, những người góa vợ và những cộng đồng bị tàn phá nặng nề.

Nguyên nhân của làn sóng bạo lực đã được xác định rõ: tình trạng hạn hán kéo dài và sa mạc hóa ở miền Bắc Nigeria đã khiến nhiều người chăn thả du mục phải di chuyển về phía Nam để tìm nguồn nước và đồng cỏ, tạo ra cuộc cạnh tranh gay gắt về tài nguyên thiên nhiên ngày càng khan hiếm. Khu vực Trung Đai trở thành điểm nóng tranh chấp đất đai giữa người chăn thả Fulani và các cộng đồng nông dân bản địa như Tiv, Berom và Tarok.

Sự phức tạp được tăng thêm bởi các yếu tố sắc tộc, tôn giáo và chính trị sâu sắc khi vùng này là nơi giao thoa giữa miền Bắc đa số Hồi giáo và miền Nam chủ yếu là Cơ đốc giáo. Tuy nhiên, những nguyên nhân này không thể nào biện minh cho sự thất bại liên tục của chính phủ trong việc bảo vệ mạng sống.

Tình trạng bất ổn cũng ảnh hưởng không nhỏ đến nạn lạm phát giá thực phẩm, với việc giá lương thực tăng nhanh hơn chỉ số CPI trong giai đoạn tháng 4 đến tháng 6 năm 2026. Bất chấp cảnh báo và báo cáo tình báo, các cộng đồng dễ bị tổn thương vẫn không được bảo vệ đầy đủ.

Việc không bắt giữ và xét xử nghiêm minh kẻ gây án đang tạo ra một môi trường phạm pháp ngày càng nghiêm trọng khiến tội phạm càng táo tợn. Các lực lượng an ninh cần tăng cường thu thập tình báo, triển khai các đội phản ứng nhanh tại các điểm nóng, và duy trì các hoạt động lâu dài thay vì phản ứng đối phó ngắn hạn.

Người gây án và những kẻ bảo trợ phải bị bắt giữ và xử lý công bằng, không phân biệt. Đồng thời, các chính phủ cần giải quyết những nguyên nhân gốc rễ của khủng hoảng thông qua quản lý đất đai tốt hơn, chính sách chăn nuôi hợp lý, các biện pháp thích nghi với biến đổi khí hậu, thúc đẩy đối thoại giữa các cộng đồng liên quan và bồi thường cũng như phục hồi nhanh chóng cho các nạn nhân.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.