Tư duy lãnh đạo mới trong bối cảnh thế giới thay đổi nhanh chóng

Giáo sư Fiona Devine, hiện giữ chức Phó Hiệu trưởng kiêm Trưởng Khoa Nhân văn tại Đại học Manchester, đã trở lại Hong Kong lần đầu tiên kể từ năm 2019, thời điểm giúp bà quan sát rõ nét sự thay đổi đáng kể không chỉ của thành phố mà còn trên toàn cầu trong lĩnh vực giáo dục đại học và lãnh đạo. Bối cảnh hiện nay được đánh dấu bởi phục hồi hậu đại dịch, sự hội nhập khu vực ngày càng sâu rộng và sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI).

Bà nhấn mạnh thông điệp rõ ràng dành cho các nhà điều hành và nhà giáo dục tại Hong Kong là tương lai thuộc về những nhà lãnh đạo toàn diện, biết kết hợp giữa tư duy kinh doanh sắc bén, sự thấu hiểu con người và khả năng làm chủ công nghệ. "Các trường đại học có trách nhiệm giữ cho thế giới luôn mở cửa," bà khẳng định.

Kể từ chuyến thăm trước, Hong Kong đã tái khẳng định vai trò quan trọng trong khu vực Vịnh Lớn đang phát triển mạnh mẽ. Qua các chuyến công tác tới Thâm Quyến và nhiều thành phố lân cận, Giáo sư Devine ấn tượng với quy mô dân số hàng chục triệu người và độ tuổi trung bình rất trẻ, chỉ khoảng đầu 30.

Bà so sánh sự phục hồi kinh tế sau Covid-19 giữa các quốc gia, trong đó nước Anh có tốc độ tăng trưởng khá chậm chạp, trong khi Trung Quốc đại lục cùng Hong Kong vẫn duy trì động lực phát triển mạnh mẽ. Cạnh tranh thu hút tài năng toàn cầu cũng ngày càng trở nên gay gắt hơn, buộc các thành phố và trường đại học phải có những chiến lược thích nghi.

Trung tâm Đại học Manchester tại Hong Kong từng xây dựng dựa trên chương trình MBA Toàn cầu đặc sắc, song đến nay đã trở thành thành tố của mạng lưới quốc tế kết nối Hong Kong, Singapore, Thượng Hải và Dubai thông qua nền tảng số. Tại Hong Kong, chương trình này được tổ chức bán thời gian, hướng đến các chuyên gia bận rộn.

Giáo sư Devine nhận xét: "Trước kia các trung tâm quốc tế chỉ tập trung vào một chương trình duy nhất, giờ đây chúng tôi phát triển rộng hơn sang giáo dục xuyên quốc gia." Phương thức dạy học kết hợp trực tuyến và trực tiếp hay sự hợp tác xuyên biên giới đã trở thành yếu tố cấu thành cần thiết cho mô hình giáo dục hiện đại, giúp sinh viên có thể học tập đa chiều từ nhiều địa điểm khác nhau.

Bà dự đoán trong 10 năm tới, các ranh giới địa lý về đào tạo sẽ biến mất, mở ra cơ hội học tập linh hoạt và hội nhập quốc tế sâu sắc hơn.

Chặng đường sự nghiệp của bà Devine phản ánh rõ sự thay đổi trong cách tiếp cận giáo dục. Sau một thập kỷ lãnh đạo Trường Kinh doanh Alliance Manchester, bà chuyển sang đảm nhận vị trí Trưởng Khoa Nhân văn. Quyết định này nhằm mở rộng góc nhìn, kết hợp kiến thức xã hội học và nhân văn vào quản trị kinh doanh – điều vốn thường được tách biệt.

Bà nhấn mạnh: "Nền tảng của tôi là xã hội học; Nhân văn mang đến góc nhìn tập trung vào con người." Quan điểm của bà cho thấy lãnh đạo hiện đại phải đối mặt với các thách thức về địa chính trị, biến đổi xã hội, đa dạng văn hóa và áp lực môi trường – những vấn đề đòi hỏi tư duy liên ngành sâu sắc.

Ở Hong Kong, khi các nhà lãnh đạo hoạt động trong mạng lưới chuỗi cung ứng toàn cầu, chịu ảnh hưởng từ tiêu chuẩn ESG và sự gián đoạn công nghệ, việc nhận thức đa chiều trở nên thiết yếu hơn bao giờ hết để trở thành nhà lãnh đạo có trách nhiệm xã hội.

Những thay đổi này được phản ánh qua lộ trình "Manchester 2035" vừa được Đại học Manchester công bố dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Duncan Ivison. Đây là lần đầu tiên trường đại học xây dựng chiến lược dài hạn 10 năm.

Trước những thách thức ngày càng lớn như giới hạn tài chính, biến động nhân khẩu, cạnh tranh toàn cầu cùng sự xáo trộn do công nghệ số, bà Devine cho rằng chỉ tập trung vào thành tích học thuật không còn đủ. "Thành công học thuật chỉ là điểm khởi đầu," bà nói.

Ngoài giáo dục chuyên môn, các yếu tố như khả năng tìm việc, học tập dựa trên đối tác, tư vấn học thuật và hỗ trợ sinh viên cùng sự gắn kết với những giá trị như bền vững và trách nhiệm xã hội ngày càng được chú trọng. Đặc biệt, thế hệ trẻ rất quan tâm đến các vấn đề biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường.

Trọng tâm của chiến lược là mục tiêu "Trở thành Một Đại học", nhằm phá bỏ những rào cản nội bộ, tạo dựng tổ chức tích hợp sâu rộng, hỗ trợ người học suốt đời bất kể vị trí địa lý nào.

Bà Devine nhìn nhận bằng đại học không phải là điểm cuối mà là bước khởi đầu. Các chuyên gia trong tương lai sẽ tiếp tục trở lại học tập thông qua các khóa ngắn hạn, chương trình điều hành và chứng chỉ mới, đáp ứng sự thay đổi liên tục của nghề nghiệp.

Trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng đóng vai trò quan trọng trong giáo dục. Đại học Manchester đã hợp tác với Microsoft ứng dụng các công cụ AI như Co-pilot hỗ trợ người dạy và người học. Tuy nhiên, bà Devine cảnh báo tránh rơi vào chủ nghĩa công nghệ quyết định. Cần quan tâm đến việc tích hợp và sử dụng AI một cách có trách nhiệm.

Tại trường, thay vì nghiêm ngặt kiểm soát AI, họ đặt ra hướng dẫn và khuyến khích tư duy phản biện. "Bạn không nên tin ngay những thông tin mà AI cung cấp," bà nhấn mạnh.

Nội dung thảo luận tại các hội nghị về AI của Khoa Nhân văn và các sự kiện tại Hong Kong đều tập trung phân biệt giữa học và lãnh đạo. AI có thể xử lý dữ liệu và tạo lập thông tin, nhưng lãnh đạo đòi hỏi giá trị, phán đoán và kinh nghiệm thực tế.

Đó không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là những bài toán về đạo đức và xã hội, thuộc phạm vi nghiên cứu của ngành nhân văn.

Quay lại với nguyên tắc đơn giản nhất, bà Devine cho rằng: "Trở nên có ích là điều đáng giá." Giáo dục đại học không nên bị xem là tòa tháp ngà xa vời, mà phải kết nối thiết thực với nhu cầu thực tế của xã hội.

Đối với các nhà lãnh đạo tại Hong Kong đang đối diện với quá trình hội nhập khu vực và sự thay đổi công nghệ liên tục, mô hình của Đại học Manchester không chỉ là chương trình học mà còn là một triết lý. Nhà lãnh đạo tương lai cần vừa có chuyên môn kinh doanh, vừa hiểu biết con người và làm chủ công nghệ.

Trong thế giới đầy biến động và bộ máy thuật toán ngày càng phát triển, bà Devine cho rằng sự khôn ngoan dựa trên giá trị con người và nhận thức xã hội vẫn là lợi thế cạnh tranh bền vững nhất.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.